Doğru cevap:

• 1.1 (4 puan): Yazılı (dijital) iletişimde ses tonunun, jest ve mimiklerin görülememesi; yani sözsüz iletişim unsurlarının bulunmaması (2 puan). Kerem'in mesajının tamamen büyük harflerle ve çok sayıda ünlem işaretiyle yazılması nedeniyle bağırma ya da kızgınlık olarak algılanması, iletinin net olmaması (2 puan).
• 1.2 (3 puan): Bilgiyi koruyan (yarın saat 08.00'de okulda olma, geç kalmama), normal yazımla ve nazik bir dille yazılmış mesaj 3 puan. Yalnızca büyük harfleri düzelten ancak emreden, kaba üslubu koruyan mesaj 1 puan.
• 1.3 (3 puan): Yüz yüze iletişimde ses tonu, yüz ifadesi (mimik), jest ve beden dili görülebildiği için konuşanın amacının daha doğru anlaşılacağını; yanlış anlaşılan bir durum olduğunda hemen soru sorulup açıklama yapılabileceğini yazma 3 puan. Gerekçe belirtmeden yalnızca “Daha iyi anlaşılır.” demek 1 puan.

Örnek doğru cevap:

1.1. Yazılı mesajlarda Kerem'in ses tonu, yüz ifadesi ve jestleri görülmez. Kerem mesajı büyük harflerle ve çok sayıda ünlem işaretiyle yazdığı için arkadaşları onun kızgın olduğunu, bağırdığını düşünmüştür.

1.2. “Merhaba arkadaşlar, öğretmenimiz yarın saat 08.00'de okulda olmamızı hatırlattı. Otobüs zamanında hareket edeceği için lütfen geç kalmayalım. Herkese iyi akşamlar.”

1.3. Yüz yüze konuşurken Kerem'in ses tonunu ve yüz ifadesini görebilirler. Böylece onun kızgın olmadığını anlarlar. Anlamadıkları bir şey olursa hemen sorup açıklama isteyebilirler.

Yanlış cevap: “Zeynep ve Burak kaba olduğu için sorun çıktı.” gibi yazılı iletişimin özelliklerine değinmeyen cevaplar; Kerem'in mesajını “Geç kalan beklenmeyecek!” gibi yine emreden bir dille yazmak; yüz yüze iletişimin katkısını açıklamadan “Telefonla konuşmamalılar.” demek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 2.1 (4 puan): Can'ın etkili iletişimi engelleyen davranışını belirleme (2 puan): Selin'in sözünü kesmesi ya da onu suçlayan, küçümseyen “sen dili” ile konuşması. Mert'in etkili iletişimi engelleyen davranışını belirleme (2 puan): konuşma sırasında telefonuyla ilgilenmesi, arkadaşlarını dinlememesi, göz teması kurmaması, konuşmaya ilgisiz kalması.
• 2.2 (3 puan): Cümlenin kişiyi değil durumu merkeze alması, konuşanın kendi duygu ya da düşüncesini “ben” bakış açısıyla ifade etmesi ve suçlama içermemesi 3 puan. Suçlama içermeyen ancak ben dili kurulmamış cümleler (ör. “Başka bir fikir bulalım.”) 1 puan.
• 2.3 (3 puan): Ece'nin konuşmasındaki unsuru belirleme (1 puan): etkin dinleme (karşısındakinin sözünü tamamlamasını isteme), farklı fikirlere saygı ya da ben dili. Tutumun grup çalışmasına katkısını yazma (2 puan): herkesin fikrini rahatça söyleyebilmesi, grupta güven ve saygı ortamının oluşması, tartışmanın önlenmesi, daha iyi bir ürün ortaya çıkması gibi.

Örnek doğru cevap:

2.1. Can, Selin konuşurken sözünü kesmiş ve onu suçlayan bir sen dili kullanmıştır. Mert ise arkadaşları konuşurken telefonuyla ilgilenmiş, onları dinlememiştir.

2.2. “Bu fotoğrafın afişte yeterince ilgi çekmeyeceğinden endişe ediyorum. Çeşmenin yanına başka görseller de eklemeyi düşünebilir miyiz?”

2.3. Ece'nin konuşmasında etkin dinleme görülmektedir. Ece, Selin'in sözünü tamamlamasını istemiştir. Bu tutum, grup üyelerinin fikirlerini rahatça söylemesini sağlar ve grupta saygı ortamı oluşturur.

Yanlış cevap: Mert'in davranışını “Selin'in fikrini kabul etmesi” diye açıklamak; Can'ın cümlesini “Senin fikrin hiç güzel değil.” gibi yine karşıdakini yargılayan bir cümleyle yazmak; Ece'nin konuşmasını “sen dili” olarak belirlemek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 3.1 (4 puan): Ömer için 1, 3 ya da 5 numaralı sorunlardan birini yazma (2 puan). Zehra için 2 ya da 4 numaralı sorunlardan birini yazma (2 puan).
• 3.2 (6 puan): Her sorun için soruna uygun ve uygulanabilir bir çözüm fikri 3 puan (3 + 3). Örnekler: 1 numara için girişe tutamaklı ve uygun eğimli bir rampa yapılması; 2 numara için saksıların kaldırılması, takip şeridinin her zaman boş tutulması ve bunun için uyarı yazısı konması; 3 numara için asansör yapılması ya da zemin katta bir kütüphane köşesi oluşturulması; 4 numara için tabelalara kabartma yazı ve büyük, belirgin yazı eklenmesi; 5 numara için tezgâhın bir bölümünün alçaltılması. “Okul düzeltilsin.” gibi belirsiz öneriler 1 puan.
• 3.3 (5 puan): Düzenlemenin başka kişilere yararına uygun bir örnek verme (2 puan): rampadan ayağı alçıda olan bir öğrencinin, yaşlı velilerin, bebek arabasıyla gelenlerin ya da ağır malzeme taşıyan görevlilerin yararlanması; asansörü yaşlı ziyaretçilerin kullanabilmesi gibi. Fırsat eşitliğinin okul ortamına katkısını yazma (3 puan): herkesin eğitimden ve okulun imkânlarından eşit şekilde yararlanması, özel gereksinimli öğrencilerin okul hayatına etkin katılması, kendini değerli hissetmesi ve öz güveninin artması, okulda adil, kapsayıcı ve huzurlu bir ortamın oluşması.

Örnek doğru cevap:

3.1. Ömer için 1 numaralı sorun: Binaya yalnızca merdivenle çıkılmaktadır. Zehra için 2 numaralı sorun: Takip şeridinin üzerinde saksılar vardır.

3.2. Binanın girişine tutamaklı ve uygun eğimli bir rampa yapılmalıdır. Saksılar takip şeridinin üzerinden kaldırılmalı, şeridin yanına “Takip şeridini boş bırakınız.” yazılı bir levha konmalıdır.

3.3. Rampadan ayağı kırık olan bir öğrenci ya da bebek arabasıyla gelen bir veli de kolayca yararlanabilir. Fırsat eşitliği sağlandığında her öğrenci okulun bütün imkânlarından eşit şekilde yararlanır, kendini değerli hisseder. Böylece okulda adil ve huzurlu bir ortam oluşur.

Yanlış cevap: Ömer için 4 numaralı sorunu, Zehra için 5 numaralı sorunu yazmak; “Ömer ve Zehra başka bir okula gitmeli.” ya da “Onlara başkaları yardım etsin, düzenleme gerekmez.” gibi fırsat eşitliğine aykırı öneriler; soruna uygun olmayan çözümler (ör. takip şeridi için rampa yapılması) puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 4.1 (4 puan): Metne uygun her tutum ve davranış 2 puan (2 + 2). Örnekler: kadın, erkek, genç, yaşlı demeden kağnılarla ya da sırtında cephane taşıması; kar ve soğuğa rağmen taşımaya devam etmesi; Tekâlif-i Millîye Emirleri'ne uyarak çamaşır, çorap ve çarık hazırlayıp orduya vermesi; elindeki yiyecek ve giyecek malzemelerini orduyla paylaşması.
• 4.2 (5 puan): Halkın sahip olduğu iki duygu ya da değeri doğru belirleme; her biri 2 puan (4 puan): vatan sevgisi (vatanseverlik), bağımsızlık bilinci, fedakârlık, yardımlaşma ve dayanışma, sorumluluk, millî birlik ve beraberlik duygusu. Belirlenen duygu ve değerleri metindeki bir davranışla ilişkilendirerek çıkarım cümlesi kurma (1 puan).
• 4.3 (6 puan): Millî Mücadele'nin kazanılmasına etkisini değerlendirme (3 puan): ordunun silah, cephane, giyecek ve yiyecek ihtiyacının karşılanması; Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasına katkı sağlanması; cephe ile cephe gerisinin birlikte mücadele etmesi. Toplumsal birlikteliğe etkisini değerlendirme (3 puan): halkın bağımsızlık gibi ortak bir amaç etrafında kenetlenmesi, insanlar arasında dayanışma ve güvenin güçlenmesi, millî birlik bilincinin pekişmesi, bu dayanışmanın sonraki kuşaklara örnek olması.

Örnek doğru cevap:

4.1. Halk, kadın erkek demeden kağnılarla ve sırtında cephane taşımıştır. Ayrıca Tekâlif-i Millîye Emirleri'ne uyarak çamaşır, çorap, çarık ve yiyeceklerini orduyla paylaşmıştır.

4.2. Halk, kendisi zor durumdayken bile elindekini orduyla paylaşmış ve kışın cephane taşımıştır. Bu davranışlar, Türk halkının vatanını çok sevdiğini, bağımsızlığı için fedakârlık yapmaktan çekinmediğini ve dayanışma içinde olduğunu gösterir.

4.3. Halkın taşıdığı cephane ve verdiği malzemeler sayesinde ordunun ihtiyaçları karşılanmış, Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasına katkı sağlanmıştır. Cephedeki askerle cephe gerisindeki halk aynı amaç için birlikte çalışmıştır. Bu durum millî birlik ve beraberliği güçlendirmiş, milletin bağımsızlık için kenetlenmesini sağlamıştır.

Yanlış cevap: Metinde olmayan davranışlar (ör. “Halk Ankara'ya göç etti.”) yazmak; duygu ve değer yerine yalnızca olay adı (ör. “Tekâlif-i Millîye”) yazmak; “Halk emirlere zorla uydu, bu yüzden savaş kazanıldı.” gibi metinle çelişen değerlendirmeler puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 5.1 (4 puan): Vatandaşların sokaklara, meydanlara ve köprülere çıkarak darbe girişimine karşı durması (2 puan). Farklı yaş, meslek ve düşüncelerden insanların birlikte hareket ederek demokrasiye ve millî iradeye canları pahasına sahip çıkması (2 puan).
• 5.2 (3 puan): Her iki dönemde de Türk milletinin bağımsızlığına, devletine ve iradesine yönelen bir tehdit karşısında birlik ve beraberlik içinde, fedakârca ve canı pahasına mücadele ettiğini belirten benzerlik 3 puan. Yalnızca “İkisinde de şehitler verildi.” gibi tutum ve davranışı açıklamayan cevap 1 puan.
• 5.3 (3 puan): Anma gününün yaşananların unutulmamasını ve gelecek kuşaklara aktarılmasını sağladığını; şehitlere ve gazilere vefa gösterildiğini; toplumda demokrasi ve millî birlik bilincini güçlendirerek insanları ortak değerler etrafında kenetlediğini belirten çıkarım 3 puan. Gerekçesiz genel ifadeler 1 puan.

Örnek doğru cevap:

5.1. 15 Temmuz gecesi vatandaşlar sokaklara, meydanlara ve köprülere çıkarak darbecilere karşı durmuştur. Farklı yaş ve meslekten insanlar birlikte hareket ederek demokrasiye ve millî iradeye canları pahasına sahip çıkmıştır.

5.2. Millî Mücadele Dönemi'nde olduğu gibi 15 Temmuz'da da Türk milleti, ülkesine yönelen bir tehdit karşısında birlik ve beraberlik içinde, canı pahasına mücadele etmiştir.

5.3. 15 Temmuz'un her yıl anılması, o gece yaşananların unutulmamasını ve şehitlerimizin vefayla hatırlanmasını sağlar. Bu da toplumda demokrasiye ve millî birliğe sahip çıkma bilincini güçlendirir.

Yanlış cevap: Darbecilerin davranışlarını milletin tutum ve davranışı olarak yazmak; benzerlik yerine yalnızca tarih ya da yer bilgisi vermek (ör. “İkisi de Türkiye'de olmuştur.”); anma gününü yalnızca “tatil günü” olarak açıklamak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 6.1 (5 puan): En az iki karttaki tutum ve davranışı vatan sevgisiyle ilişkilendirerek açıklama 5 puan. Örnekler: deniz ve kıyı temizliğine katılarak Mavi Vatan'ın korunması; fidan dikerek Yeşil Vatan'a sahip çıkılması; insansız hava aracı, roket ve uydu projeleri geliştirerek Gök Vatan'ın güvenliğine ve ülkenin teknolojik gelişmesine katkı sağlanması. Bu davranışların ülkenin doğal zenginliklerini, geleceğini ve bağımsızlığını korumaya yönelik olduğu için vatan sevgisinin göstergesi olduğunu belirtme. Yalnızca bir karttaki davranışı ilişkilendiren cevap 3 puan; davranışları vatan sevgisiyle ilişkilendirmeden sıralayan cevap 2 puan.
• 6.2 (6 puan): Benzerlik (3 puan): her iki durumda da insanların vatanını korumak için gönüllü olarak, fedakârca ve birlik içinde çalışması; ortak amacın ülkenin varlığını ve geleceğini korumak olması. Farklılık (3 puan): savaş zamanında vatan düşmana karşı cephede, silahla savunulurken barış zamanında vatan sevgisi doğayı koruyarak, bilim ve teknolojide çalışarak, vatandaşlık sorumluluklarını yerine getirerek gösterilir.
• 6.3 (4 puan): Çevreye ve seçilen alana uygun bir sorun belirleme (2 puan): kıyılara ve denize atık bırakılması, orman yangını riski, ağaçların kesilmesi, piknik alanlarında çöplerin toplanmaması gibi. Bu soruna uygun, uygulanabilir bir tutum ve davranış yazma (2 puan): kıyı temizliği yapmak, atıkları geri dönüşüme ayırmak, ormanda ateş yakmamak ve yakanları uyarmak, fidan dikim etkinliklerine katılmak, bilim ve teknoloji yarışmalarına katılmak gibi.

Örnek doğru cevap:

6.1. Gönüllülerin denizi ve kıyıları temizlemesi, Mavi Vatan'ı koruma isteğini gösterir. 81 ilde fidan dikilmesi, insanların Yeşil Vatan'a sahip çıktığını gösterir. Gençlerin hava aracı ve uydu projeleri geliştirmesi ise Gök Vatan'ın güvenliğine katkı sağlar. Bu davranışlar ülkenin doğasını ve geleceğini korumaya yöneliktir; bu yüzden vatan sevgisinin göstergesidir.

6.2. Benzerlik: Savaşta da barışta da insanlar vatanlarını korumak için gönüllü olarak, birlik içinde çalışmıştır. Farklılık: Savaş zamanında vatan düşmana karşı cephede savunulurken barış zamanında vatan sevgisi doğayı koruyarak ve bilim, teknoloji alanında çalışarak gösterilir.

6.3. Mahallemizin yakınındaki ormanda piknik yapanlar ateş yakıyor ve bu durum yangın riski oluşturuyor. Ben ve ailem ormanda ateş yakmayız, ateş yakanları uyarırız ve tehlikeli bir durum görürsek 112'yi ararız.

Yanlış cevap: Kartlardaki davranışları vatan sevgisiyle ilişkilendirmeden yalnızca haberleri tekrar yazmak; benzerlik ve farklılık yerine yalnızca tarih bilgisi vermek; “Gök Vatan” için hava durumu gibi konuyla ilgisiz sorunlar yazmak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 7.1 (3 puan): Çarşıda Türkçe adlı dükkânların (Yıldız Fırını, Çarşı Lokantası) yanında yabancı dilde adlar taşıyan dükkânların (COFFEE TIME, FASHION STORE, PET SHOP) arttığını; tabelalarda Türkçe sözcükler yerine yabancı sözcüklerin kullanılmaya başlandığını görseldeki örneklerle açıklama 3 puan. Örnek vermeden açıklama 2 puan.
• 7.2 (3 puan): Küreselleşmeyle birlikte ülkeler arasında kültürel etkileşimin arttığını; popüler kültürün, uluslararası şirketlerin, kitle iletişim araçlarının ve genel ağın etkisiyle yabancı sözcüklerin günlük hayata ve ticarete girdiğini; bu durumun yerel kültürü ve ana dili olumsuz etkileyebileceğini belirten yorum 3 puan. Yalnızca “yabancı kültürden etkilenme” gibi gerekçesiz ifade 1 puan.
• 7.3 (4 puan): Esnaf için uygun bir öneri (2 puan): dükkânlara Türkçe adlar vermek, tabelalarda yabancı sözcükler yerine Türkçe karşılıklarını kullanmak (ör. kahve evi, giyim mağazası, evcil hayvan dükkânı). Bireyler için uygun bir öneri (2 puan): günlük konuşmada gereksiz yere yabancı sözcük kullanmamak, Türkçe adlı yerel işletmeleri desteklemek, türkü, el sanatları, yöresel yemekler gibi kültürel ögeleri tanımak ve yaşatmak, kültür festivallerine katılmak.

Örnek doğru cevap:

7.1. Eskiden çarşıdaki dükkânların neredeyse hepsinin Türkçe adı varken bugün Yıldız Fırını ve Çarşı Lokantası gibi Türkçe adların yanında COFFEE TIME, FASHION STORE ve PET SHOP gibi yabancı dilde adlar da kullanılmaktadır.

7.2. Küreselleşmeyle ülkeler arasındaki kültürel etkileşim artmıştır. Televizyon, genel ağ ve uluslararası markalar aracılığıyla yabancı sözcükler günlük hayatımıza ve dükkân adlarına girmiştir. Bu durum devam ederse Türkçe ve yerel kültürümüz zarar görebilir.

7.3. Esnaf, dükkânlarına “Kahve Durağı” gibi Türkçe adlar verebilir. Bireyler ise konuşurken yabancı sözcükler yerine Türkçe karşılıklarını kullanmaya özen gösterebilir.

Yanlış cevap: Değişimi “Çarşıdaki dükkân sayısı azalmıştır.” gibi görselde olmayan bir bilgiyle açıklamak; küreselleşmeyle ilişki kurmadan yalnızca “Tabelalar değişti.” demek; yabancı dil öğrenmeyi yasaklamak gibi uygulanamayacak öneriler yazmak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 8.1 (6 puan): Her alan için alanın adı 1 puan, şemadan uygun örnekle açıklaması 2 puan (3 + 3). Ekonomi (ticaret): Türkiye'de yetiştirilen pamuktan üretilen tişörtün Almanya'ya gönderilerek orada satılması, yani ülkeler arası ticaret ve ihracat. Ulaşım: tişörtün ve hammaddesinin kamyonla şehirler arasında, tırla ülkeler arasında taşınması. İletişim: tişörtün internetten sipariş edilerek satılması (e-ticaret).
• 8.2 (5 puan): Küreselleşmeyle dünyanın farklı yerlerinde üretilen hazır giysilere mağazalardan ve internetten kolayca ulaşılabildiğini; bu durumun insanların tüketim alışkanlıklarını değiştirdiğini ve terzi gibi küçük yerel işletmelerin iş kaybetmesine, işlerinin değişmesine ya da kapanmasına yol açtığını gerekçesiyle yorumlama 5 puan. Yalnızca “Terziler kapandı.” gibi gerekçesiz ifadeler 2 puan.
• 8.3 (4 puan): Çevreye olası etkiyi yazma (2 puan): taşımada kullanılan kamyon, tır, gemi ve uçakların yakıt tüketmesi sonucunda karbon salınımının ve hava kirliliğinin artması, iklim değişikliğine katkı; ambalaj atıklarının artması. Tüketici olarak uygulanabilir bir davranış önerme (2 puan): ihtiyaç kadar alışveriş yapmak, yakında üretilen ürünleri tercih etmek, giysileri uzun süre kullanmak ve onarmak, ikinci el ya da takas yoluyla ürün edinmek, internet siparişlerini birleştirmek.

Örnek doğru cevap:

8.1. Ekonomi: Şanlıurfa'da yetiştirilen pamuktan Türkiye'de üretilen tişört, Almanya'ya gönderilip orada satılmaktadır. Bu, ülkeler arasındaki ticaretin arttığını gösterir. Ulaşım: Tişört ve hammaddesi kamyonla şehirler arasında, tırla da Türkiye'den Almanya'ya taşınmaktadır.

8.2. Küreselleşmeyle birlikte dünyanın her yerinde üretilen hazır giysiler mağazalarda ve internette kolayca satılır hâle gelmiştir. İnsanlar giysilerini terziye diktirmek yerine hazır giysi aldığı için Hasan Bey gibi terzilerin işleri azalmış, bazı terzi dükkânları kapanmıştır.

8.3. Ürünleri taşıyan tır ve gemiler çok yakıt tüketir; bu da karbon salınımını ve hava kirliliğini artırır. Tüketici olarak ihtiyacım kadar giysi alır, eskiyen giysilerimi atmak yerine onartarak daha uzun süre kullanırım.

Yanlış cevap: Alan olarak şemada örneği olmayan “siyaset” ya da “sağlık” yazmak; yerel işletmelere etkiyi “Terzilerin işleri arttı.” diye yorumlamak; çevre etkisi olarak “Tişörtler kirlenir.” gibi ilgisiz cevaplar vermek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.