Doğru cevap:

• 1.1 (4 puan): En çok rahatsız eden iki davranışı yazma (2 puan): sözün kesilmesi (9 öğrenci) ve konuşurken telefona bakılması (7 öğrenci). Bu davranışların etkili iletişimi nasıl engellediğini açıklama (2 puan): sözü kesilen kişinin düşüncesini tamamlayamaması ve değersiz hissetmesi; telefona bakılmasının dinlenmediği, önemsenmediği mesajını vermesi ve etkin dinlemeyi engellemesi.
• 1.2 (4 puan): Hatalı bilginin Tuna'nın topladığı bilgi olduğunu belirleme (2 puan). Bilgiyi doğru hâliyle yazma (2 puan): “Ben dili, kişinin karşısındakini suçlamadan duygularını anlatmasını sağlar.” ya da “Sen dili, karşıdaki kişiyi suçlayan, yargılayan bir iletişim biçimidir.”
• 1.3 (3 puan): Etkili iletişimle ve sınıftaki tartışmaların nedenleriyle ilgili, açık ve anlaşılır bir soru yazma 3 puan (ör. “Bir arkadaşınız sözünüzü kestiğinde nasıl tepki veriyorsunuz?”, “Tartışmalar en çok hangi ortamda yaşanıyor: teneffüste, grup çalışmasında, mesajlaşma grubunda?”). Konuyla ilgili ama belirsiz sorular 1 puan.
• 1.4 (4 puan): Sınıfta etkin dinleme, ben dili ve saygılı bir iletişim kullanıldığında tartışmaların azalacağını; güven, saygı ve dostluğun güçleneceğini, öğrencilerin fikirlerini rahatça paylaşabileceğini ve ders ile grup çalışmalarının daha verimli geçeceğini gerekçesiyle belirten çıkarım 4 puan. Gerekçesiz ya da tek yönlü çıkarım 2 puan.

Örnek doğru cevap:

1.1. Öğrencileri en çok sözlerinin kesilmesi ve konuşurken telefona bakılması rahatsız etmektedir. Sözü kesilen kişi düşüncesini tamamlayamaz, kendini değersiz hisseder. Konuşurken telefona bakan kişi karşısındakini dinlemediğini gösterir; bu da etkin dinlemeyi engeller.

1.2. Tuna'nın topladığı bilgi hatalıdır. Doğrusu: “Ben dili, kişinin karşısındakini suçlamadan duygularını anlatmasını sağlar.”

1.3. “Bir arkadaşınız konuşurken sizi dinlemediğinde ne hissediyor ve nasıl davranıyorsunuz?”

1.4. Sınıfta arkadaşlar birbirinin sözünü kesmeden, telefona bakmadan ve suçlamadan konuşursa tartışmalar azalır. Öğrenciler birbirine güvenir, fikirlerini rahatça paylaşır; böylece sınıfta dostluk ve saygı ortamı güçlenir.

Yanlış cevap: En çok rahatsız eden davranışları “göz teması kurulmaması ve suçlayıcı konuşulması” olarak yazmak; Aylin'in ya da Defne'nin bilgisini hatalı saymak; ankete iletişimle ilgisi olmayan bir soru (ör. “En sevdiğiniz ders hangisi?”) eklemek; “İletişim önemlidir.” gibi gerekçesiz genel ifadeler yazmak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 2.1 (4 puan): Can'ın etkili iletişimi engelleyen davranışını belirleme (2 puan): Selin'in sözünü kesmesi ya da onu suçlayan, küçümseyen “sen dili” ile konuşması. Mert'in etkili iletişimi engelleyen davranışını belirleme (2 puan): konuşma sırasında telefonuyla ilgilenmesi, arkadaşlarını dinlememesi, göz teması kurmaması, konuşmaya ilgisiz kalması.
• 2.2 (3 puan): Cümlenin kişiyi değil durumu merkeze alması, konuşanın kendi duygu ya da düşüncesini “ben” bakış açısıyla ifade etmesi ve suçlama içermemesi 3 puan. Suçlama içermeyen ancak ben dili kurulmamış cümleler (ör. “Başka bir fikir bulalım.”) 1 puan.
• 2.3 (3 puan): Ece'nin konuşmasındaki unsuru belirleme (1 puan): etkin dinleme (karşısındakinin sözünü tamamlamasını isteme), farklı fikirlere saygı ya da ben dili. Tutumun grup çalışmasına katkısını yazma (2 puan): herkesin fikrini rahatça söyleyebilmesi, grupta güven ve saygı ortamının oluşması, tartışmanın önlenmesi, daha iyi bir ürün ortaya çıkması gibi.

Örnek doğru cevap:

2.1. Can, Selin konuşurken sözünü kesmiş ve onu suçlayan bir sen dili kullanmıştır. Mert ise arkadaşları konuşurken telefonuyla ilgilenmiş, onları dinlememiştir.

2.2. “Bu fotoğrafın afişte yeterince ilgi çekmeyeceğinden endişe ediyorum. Çeşmenin yanına başka görseller de eklemeyi düşünebilir miyiz?”

2.3. Ece'nin konuşmasında etkin dinleme görülmektedir. Ece, Selin'in sözünü tamamlamasını istemiştir. Bu tutum, grup üyelerinin fikirlerini rahatça söylemesini sağlar ve grupta saygı ortamı oluşturur.

Yanlış cevap: Mert'in davranışını “Selin'in fikrini kabul etmesi” diye açıklamak; Can'ın cümlesini “Senin fikrin hiç güzel değil.” gibi yine karşıdakini yargılayan bir cümleyle yazmak; Ece'nin konuşmasını “sen dili” olarak belirlemek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 3.1 (4 puan): Ömer için 1, 3 ya da 5 numaralı sorunlardan birini yazma (2 puan). Zehra için 2 ya da 4 numaralı sorunlardan birini yazma (2 puan).
• 3.2 (6 puan): Her sorun için soruna uygun ve uygulanabilir bir çözüm fikri 3 puan (3 + 3). Örnekler: 1 numara için girişe tutamaklı ve uygun eğimli bir rampa yapılması; 2 numara için saksıların kaldırılması, takip şeridinin her zaman boş tutulması ve bunun için uyarı yazısı konması; 3 numara için asansör yapılması ya da zemin katta bir kütüphane köşesi oluşturulması; 4 numara için tabelalara kabartma yazı ve büyük, belirgin yazı eklenmesi; 5 numara için tezgâhın bir bölümünün alçaltılması. “Okul düzeltilsin.” gibi belirsiz öneriler 1 puan.
• 3.3 (5 puan): Düzenlemenin başka kişilere yararına uygun bir örnek verme (2 puan): rampadan ayağı alçıda olan bir öğrencinin, yaşlı velilerin, bebek arabasıyla gelenlerin ya da ağır malzeme taşıyan görevlilerin yararlanması; asansörü yaşlı ziyaretçilerin kullanabilmesi gibi. Fırsat eşitliğinin okul ortamına katkısını yazma (3 puan): herkesin eğitimden ve okulun imkânlarından eşit şekilde yararlanması, özel gereksinimli öğrencilerin okul hayatına etkin katılması, kendini değerli hissetmesi ve öz güveninin artması, okulda adil, kapsayıcı ve huzurlu bir ortamın oluşması.

Örnek doğru cevap:

3.1. Ömer için 1 numaralı sorun: Binaya yalnızca merdivenle çıkılmaktadır. Zehra için 2 numaralı sorun: Takip şeridinin üzerinde saksılar vardır.

3.2. Binanın girişine tutamaklı ve uygun eğimli bir rampa yapılmalıdır. Saksılar takip şeridinin üzerinden kaldırılmalı, şeridin yanına “Takip şeridini boş bırakınız.” yazılı bir levha konmalıdır.

3.3. Rampadan ayağı kırık olan bir öğrenci ya da bebek arabasıyla gelen bir veli de kolayca yararlanabilir. Fırsat eşitliği sağlandığında her öğrenci okulun bütün imkânlarından eşit şekilde yararlanır, kendini değerli hisseder. Böylece okulda adil ve huzurlu bir ortam oluşur.

Yanlış cevap: Ömer için 4 numaralı sorunu, Zehra için 5 numaralı sorunu yazmak; “Ömer ve Zehra başka bir okula gitmeli.” ya da “Onlara başkaları yardım etsin, düzenleme gerekmez.” gibi fırsat eşitliğine aykırı öneriler; soruna uygun olmayan çözümler (ör. takip şeridi için rampa yapılması) puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 4.1 (4 puan): Metindeki katılımcılara uygun her güçlük 2 puan (2 + 2). Örnekler: deneyler yalnızca sözlü anlatıldığı için işitme yetersizliği olan öğrencilerin anlatılanları anlayamaması; tekerlekli sandalye kullanan velinin salon girişindeki basamaklar, dar geçitler ya da yüksek stant masaları nedeniyle stantlara ulaşamaması; görme yetersizliği olan katılımcının yalnızca afişlerle tanıtılan deney aşamalarını takip edememesi ve stantların yerini bulmakta zorlanması.
• 4.2 (8 puan): Projenin konuya uygun bir adının yazılması (1 puan). Amacın fırsat eşitliğiyle ilişkilendirilerek yazılması, yani herkesin şenliğe eşit şekilde katılmasının hedeflenmesi (2 puan). Projeden yararlanacak kişilerin doğru belirlenmesi (1 puan). Katılımcıların ihtiyaçlarına uygun, uygulanabilir en az iki uygulama adımının yazılması; her adım 2 puan (4 puan). Uygun adımlara örnekler: işaret dili bilen bir öğretmen ya da gönüllüden destek alınması; deney anlatımlarının yazılı kartlarla desteklenmesi; stantların basamaksız ve geniş bir alana kurulması, masaların alçak tutulması; afişlerdeki bilgilerin sesli olarak anlatılması, deney malzemelerine dokunarak incelenebilmesi, kabartma yazılı yön tabelaları hazırlanması.
• 4.3 (3 puan): Projenin kalıcı hâle gelmesini sağlayan uygun bir öneri 3 puan. Örnekler: okulda işaret dili kulübü kurulması; okulun bütün etkinlikleri için bir erişilebilirlik kontrol listesi hazırlanması; projede görev alan öğrencilerden kalıcı bir erişilebilirlik ekibi oluşturulması; kabartma yazılı tabelaların ve rampaların okulda kalıcı olarak kullanılması. Gerekçesiz, genel öneriler (ör. “Proje devam etmeli.”) 1 puan.

Örnek doğru cevap:

4.1. Deneyler yalnızca sözlü anlatılacağı için işitme yetersizliği olan öğrenciler anlatılanları anlayamayabilir. Görme yetersizliği olan mahalle sakini ise afişlerdeki bilgileri okuyamaz.

4.2.

• Projenin adı: Herkes İçin Bilim
• Projenin amacı: Özel gereksinimli katılımcıların da şenlikteki bütün deneyleri diğer katılımcılarla eşit şekilde izleyip anlayabilmesini sağlamak.
• Projeden yararlanacak kişiler: İşitme yetersizliği olan öğrenciler, tekerlekli sandalye kullanan veli, görme yetersizliği olan mahalle sakini ve şenliğe gelen diğer bütün katılımcılar.
• Uygulama adımları: (1) Okulumuzdaki işaret dili bilen öğretmenimizden ya da bir gönüllüden şenlik süresince destek isteriz. (2) Stantları basamaksız bir alana kurar, masaları tekerlekli sandalyeden kolayca görülebilecek yükseklikte hazırlarız. (3) Her standa deneyi sesli anlatan bir öğrenci görevlendirir, deney malzemelerinin dokunarak incelenmesine izin veririz.

4.3. Projede görev alan öğrencilerle okulda bir “Erişilebilirlik Ekibi” kurulabilir. Bu ekip, okulda düzenlenecek her etkinlikten önce herkesin etkinliğe katılabilmesi için gereken düzenlemeleri kontrol edebilir.

Yanlış cevap: Katılımcıların karşılaşabileceği güçlükler yerine şenlikle ilgisiz sorunlar (ör. “Hava yağmurlu olabilir.”) yazmak; özel gereksinimli katılımcıların şenliğe gelmemesini ya da yalnızca uzaktan izlemesini önermek; uygulanamayacak ya da katılımcıların ihtiyaçlarıyla ilgisi olmayan adımlar yazmak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 5.1 (4 puan): Metne uygun her tutum ve davranış 2 puan (2 + 2). Örnekler: kadın, erkek, genç, yaşlı demeden kağnılarla ya da sırtında cephane taşıması; kar ve soğuğa rağmen taşımaya devam etmesi; Tekâlif-i Millîye Emirleri'ne uyarak çamaşır, çorap ve çarık hazırlayıp orduya vermesi; elindeki yiyecek ve giyecek malzemelerini orduyla paylaşması.
• 5.2 (5 puan): Halkın sahip olduğu iki duygu ya da değeri doğru belirleme; her biri 2 puan (4 puan): vatan sevgisi (vatanseverlik), bağımsızlık bilinci, fedakârlık, yardımlaşma ve dayanışma, sorumluluk, millî birlik ve beraberlik duygusu. Belirlenen duygu ve değerleri metindeki bir davranışla ilişkilendirerek çıkarım cümlesi kurma (1 puan).
• 5.3 (6 puan): Millî Mücadele'nin kazanılmasına etkisini değerlendirme (3 puan): ordunun silah, cephane, giyecek ve yiyecek ihtiyacının karşılanması; Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasına katkı sağlanması; cephe ile cephe gerisinin birlikte mücadele etmesi. Toplumsal birlikteliğe etkisini değerlendirme (3 puan): halkın bağımsızlık gibi ortak bir amaç etrafında kenetlenmesi, insanlar arasında dayanışma ve güvenin güçlenmesi, millî birlik bilincinin pekişmesi, bu dayanışmanın sonraki kuşaklara örnek olması.

Örnek doğru cevap:

5.1. Halk, kadın erkek demeden kağnılarla ve sırtında cephane taşımıştır. Ayrıca Tekâlif-i Millîye Emirleri'ne uyarak çamaşır, çorap, çarık ve yiyeceklerini orduyla paylaşmıştır.

5.2. Halk, kendisi zor durumdayken bile elindekini orduyla paylaşmış ve kışın cephane taşımıştır. Bu davranışlar, Türk halkının vatanını çok sevdiğini, bağımsızlığı için fedakârlık yapmaktan çekinmediğini ve dayanışma içinde olduğunu gösterir.

5.3. Halkın taşıdığı cephane ve verdiği malzemeler sayesinde ordunun ihtiyaçları karşılanmış, Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasına katkı sağlanmıştır. Cephedeki askerle cephe gerisindeki halk aynı amaç için birlikte çalışmıştır. Bu durum millî birlik ve beraberliği güçlendirmiş, milletin bağımsızlık için kenetlenmesini sağlamıştır.

Yanlış cevap: Metinde olmayan davranışlar (ör. “Halk Ankara'ya göç etti.”) yazmak; duygu ve değer yerine yalnızca olay adı (ör. “Tekâlif-i Millîye”) yazmak; “Halk emirlere zorla uydu, bu yüzden savaş kazanıldı.” gibi metinle çelişen değerlendirmeler puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 6.1 (4 puan): Vatandaşların sokaklara, meydanlara ve köprülere çıkarak darbe girişimine karşı durması (2 puan). Farklı yaş, meslek ve düşüncelerden insanların birlikte hareket ederek demokrasiye ve millî iradeye canları pahasına sahip çıkması (2 puan).
• 6.2 (3 puan): Her iki dönemde de Türk milletinin bağımsızlığına, devletine ve iradesine yönelen bir tehdit karşısında birlik ve beraberlik içinde, fedakârca ve canı pahasına mücadele ettiğini belirten benzerlik 3 puan. Yalnızca “İkisinde de şehitler verildi.” gibi tutum ve davranışı açıklamayan cevap 1 puan.
• 6.3 (3 puan): Anma gününün yaşananların unutulmamasını ve gelecek kuşaklara aktarılmasını sağladığını; şehitlere ve gazilere vefa gösterildiğini; toplumda demokrasi ve millî birlik bilincini güçlendirerek insanları ortak değerler etrafında kenetlediğini belirten çıkarım 3 puan. Gerekçesiz genel ifadeler 1 puan.

Örnek doğru cevap:

6.1. 15 Temmuz gecesi vatandaşlar sokaklara, meydanlara ve köprülere çıkarak darbecilere karşı durmuştur. Farklı yaş ve meslekten insanlar birlikte hareket ederek demokrasiye ve millî iradeye canları pahasına sahip çıkmıştır.

6.2. Millî Mücadele Dönemi'nde olduğu gibi 15 Temmuz'da da Türk milleti, ülkesine yönelen bir tehdit karşısında birlik ve beraberlik içinde, canı pahasına mücadele etmiştir.

6.3. 15 Temmuz'un her yıl anılması, o gece yaşananların unutulmamasını ve şehitlerimizin vefayla hatırlanmasını sağlar. Bu da toplumda demokrasiye ve millî birliğe sahip çıkma bilincini güçlendirir.

Yanlış cevap: Darbecilerin davranışlarını milletin tutum ve davranışı olarak yazmak; benzerlik yerine yalnızca tarih ya da yer bilgisi vermek (ör. “İkisi de Türkiye'de olmuştur.”); anma gününü yalnızca “tatil günü” olarak açıklamak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 7.1 (4 puan): 16-74 yaş arasındaki bireylerde internet kullanım oranının her ölçümde arttığını, 2018'deki %72,9'dan 2026'da %92,3'e yükseldiğini belirtme (2 puan). Değişimi verilere bağlı kalarak yorumlama (2 puan): oranın 8 yılda yaklaşık 19,4 puan arttığını ya da 2026'da bu yaş grubundaki her 10 kişiden 9'undan fazlasının internet kullandığını ifade etme. Grafikte bulunmayan bilgiler eklemek (ör. “Artık herkes internet kullanıyor.”, “2030'da oran %100 olacak.”) bu ölçütten puan kaybettirir.
• 7.2 (6 puan): İletişim alanındaki değişim (3 puan): geçmişte haberleşmenin mektupla yapıldığı ve cevabın haftalar sürdüğü, günümüzde ise uzaktaki akrabalarla görüntülü konuşmayla anında iletişim kurulabildiği. Alışveriş alanındaki değişim (3 puan): geçmişte alışverişin yalnızca seyyar satıcıdan ya da ilçe pazarından yapıldığı, günümüzde ise başka ülkelerde üretilen ürünlerin internetten sipariş edilerek birkaç günde eve ulaşabildiği (e-ticaret). Geçmiş ile günümüzü karşılaştırmadan yalnızca günümüzü anlatan her açıklama 1 puan.
• 7.3 (5 puan): Anneannenin anlattıkları dışında uygun bir örnek verme (2 puan) ve bu örneğin toplum hayatını nasıl değiştirdiğini açıklama (3 puan). Örnekler: uzaktan eğitim ve çevrim içi dersler sayesinde eğitimin sürdürülebilmesi; e-Devlet aracılığıyla kamu hizmetlerinin internetten alınabilmesi; bankacılık işlemlerinin internetten yapılabilmesi; dünyadaki gelişmelerin anında öğrenilmesi; uzaktan çalışma imkânının oluşması.
• 7.4 (5 puan): Olumsuz etkiyi belirleme (2 puan): teknolojinin aşırı kullanılması nedeniyle aile içinde yüz yüze iletişimin ve birlikte geçirilen zamanın azalması. Bu etkiyi azaltmak için uygulanabilir bir öneri yazma (3 puan): yemek saatlerinde telefonların kullanılmaması, ekran süresinin sınırlandırılması, aile olarak ortak etkinlikler (oyun, yürüyüş, kitap okuma) planlanması gibi. “Telefonu az kullanalım.” gibi genel öneriler 1 puan.

Örnek doğru cevap:

7.1. Türkiye'de 16-74 yaş arasındaki bireylerin internet kullanım oranı 2018'den 2026'ya kadar her ölçümde artmıştır. 2018'de %72,9 olan oran 2026'da %92,3'e yükselmiştir. Yani 2026'da bu yaş grubundaki her 10 kişiden 9'undan fazlası internet kullanmaktadır.

7.2. Anneanne çocukken uzaktaki akrabalarıyla mektupla haberleşiyor ve cevabı haftalarca bekliyordu. Bugün ise genel ağ sayesinde akrabalarıyla görüntülü konuşarak anında iletişim kurabiliyor. Geçmişte yalnızca seyyar satıcının ya da pazarın sunduğu ürünleri alabilirken bugün dünyanın başka bir ülkesinde üretilen bir ürünü internetten sipariş edip birkaç günde alabiliyor.

7.3. İnternet sayesinde e-Devlet üzerinden pek çok resmî işlem evden yapılabilmektedir. Böylece insanlar kurumlara gitmeden belge alabilmekte, zaman kazanmaktadır.

7.4. Aile bireyleri birlikteyken bile telefonlarına baktığı için aile içinde yüz yüze iletişim azalmıştır. Bunu azaltmak için yemek saatlerinde telefonlar başka bir odada bırakılabilir ve aile olarak birlikte vakit geçirilebilir.

Yanlış cevap: Grafikteki değişimi “İnternet kullanımı azalmıştır.” ya da yanlış değerlerle ifade etmek; iletişim ve alışveriş değişimini geçmişle karşılaştırmadan yazmak; 7.3'te anneannenin anlattığı hastane randevusu ya da görüntülü konuşma örneğini tekrar etmek; olumsuz etki olarak söyleşide geçmeyen bir durumu yazıp öneri vermemek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.