Doğru cevap (1.1): Her doğru melek adı iki puandır (2+2+2+2).

• I. kart: Mikâil (as) (2 puan).
• II. kart: Cebrail (as) (2 puan).
• III. kart: İsrafil (as) (2 puan).
• IV. kart: Azrail (as) (2 puan).

Cebrail (as) için “Cibril, Ruhulkudüs, Ruhulemin”; Azrail (as) için “Melekülmevt (ölüm meleği)” yazılması da doğru kabul edilir.

Örnek doğru cevap (1.1): I. Mikâil (as), II. Cebrail (as), III. İsrafil (as), IV. Azrail (as).

Yanlış cevap (1.1): Meleklerin görevlerinin birbirine karıştırılması (ör. sûra üfleyen meleğin Cebrail ya da Azrail olarak yazılması) ya da melek olmayan varlıkların (cin, şeytan) yazılması yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (1.2): Üç ölçüt sırasıyla bir, üç ve üç puandır (1+3+3).

• Ortak ad: Kartlardaki meleklerin “dört büyük melek” olarak anıldığı yazılmışsa (1 puan).
• Kiramen Kâtibin: Grubun adı yazılmışsa (1 puan); bu meleklerin insanın sağında ve solunda bulunarak kişinin sevap ve günahlarını (bütün davranışlarını) amel defterine yazdığı belirtilmişse (2 puan).
• Münker ve Nekir: Grubun adı yazılmışsa (1 puan); bu meleklerin insanları (kabirde) sorguya çektiği belirtilmişse (2 puan).

Örnek doğru cevap (1.2): Bu dört meleğe “dört büyük melek” denir. Kiramen Kâtibin (değerli yazıcılar), insanın sağında ve solunda bulunur; kişinin sevap ve günahlarını amel defterine yazar. Münker ve Nekir ise insanları sorguya çekmekle görevlidir.

Yanlış cevap (1.2): Dört büyük melekten birinin bu grubun dışındaymış gibi yazılması, Kiramen Kâtibin ile Münker ve Nekir’in görevlerinin birbirine karıştırılması ya da ayet ve hadislerde yer almayan melek adlarının ve görevlerinin uydurulması yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (2.1): Her doğru davranış iki puandır (2+2+2). Aşağıdakilerden herhangi üçü kabul edilir:

• Rablerinin rızasına ermek için sabretmek.
• Namazı dosdoğru kılmak.
• Kendilerine verilen rızıklardan gizli ve açık olarak Allah için harcamak.
• Kötülüğü iyilikle ortadan kaldırmak.

Örnek doğru cevap (2.1): Allah’ın (cc) rızası için sabretmek, namazı dosdoğru kılmak ve kötülüğü iyilikle ortadan kaldırmak.

Yanlış cevap (2.1): Ayette geçmeyen davranışların yazılması ya da ayetteki ifadelerin anlamı değiştirilerek yazılması (ör. “kötülüğe kötülükle karşılık vermek”) yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (2.2): Dört ölçütün her biri iki puandır (2+2+2+2).

• Amel defteri: Ece’nin yaptığı iyiliğin Kiramen Kâtibin tarafından amel defterine yazıldığı belirtilmişse (2 puan).
• Mahşer: Kıyametin ve yeniden dirilişin ardından insanların mahşerde toplanacağı, amel defterlerinin kendilerine verileceği ve hesaba çekilecekleri belirtilmişse (2 puan).
• Mizan: Amel defteri verildikten sonra sevap ve günahların mizan adı verilen manevi adalet terazisinde tartılacağı belirtilmişse (2 puan).
• Sonuç: Sevapları ağır gelenlerin mükâfatlandırılacağı (cennet), Allah’ın (cc) iyiliği kat kat ödüllendirdiği belirtilmişse (2 puan).

Aşamalar doğru açıklandığı hâlde sırası karıştırılmışsa en fazla dört puan verilir.

Örnek doğru cevap (2.2): Ece’nin yaptığı iyilik, insanın sağında ve solunda bulunan Kiramen Kâtibin tarafından amel defterine yazılır. Kıyametten ve yeniden dirilişten sonra insanlar mahşerde toplanır; herkese dünyada yaptıklarının kaydedildiği amel defteri verilir. Ardından sevaplar ve günahlar mizanda tartılır. Sevapları ağır gelenler mükâfatlandırılır ve cennete girer. Allah (cc) iyiliğin karşılığını kat kat verir.

Yanlış cevap (2.2): Amel defterinin yalnızca kötülüklerin yazıldığı bir defter olarak açıklanması, mizanın mahşerden önce gerçekleştiğinin yazılması ya da iyiliklerin karşılığının yalnızca dünyada görüleceğinin ileri sürülmesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (2.3): İki ölçütün her biri üç puandır (3+3).

• Ahiret hayatının insanların dünyada yaptıklarına göre şekilleneceği; ayette cennetin “dünya yurdunun iyi sonucu” olarak anılmasının bu bağı gösterdiği belirtilmişse (3 puan).
• Hadisten hareketle akıllı kişinin kendini hesaba çekerek ölümden sonrası için çalıştığı; bu nedenle insanın dünyadaki davranışlarının sorumluluğunu taşıması ve ahirete hazırlanması gerektiği sonucuna ulaşılmışsa (3 puan).

Örnek doğru cevap (2.3): Dünya hayatı ile ahiret hayatı arasında sıkı bir bağ vardır. Ahiret hayatı, insanların dünyada yaptıklarına göre şekillenir; ayette cennetin “dünya yurdunun iyi sonucu” olarak anılması bunu gösterir. Hadise göre akıllı kişi, kendini hesaba çeker ve ölümden sonrası için çalışır. O hâlde insan dünyadaki her davranışının sorumluluğunu taşımalı ve ahirete hazırlanmalıdır.

Yanlış cevap (2.3): Dünya hayatının ahiret hayatıyla hiçbir ilgisinin olmadığının, dünyada yapılanların ahirette karşılığının bulunmadığının ya da yalnızca ibadetlerin ahirette karşılık bulacağının ileri sürülmesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (3.1): Her doğru aşama iki puandır (2+2+2+2).

• A notu: Kıyamet (2 puan).
• B notu: Baas (ölümden sonra yeniden diriliş) (2 puan).
• C notu: Mahşer (2 puan).
• D notu: Mizan (2 puan).

Örnek doğru cevap (3.1): A: Kıyamet, B: Baas, C: Mahşer, D: Mizan.

Yanlış cevap (3.1): Notların yerlerinin karıştırılması (ör. B notunun mahşerle, C notunun baasla ilişkilendirilmesi) ya da ahiret hayatının aşaması olmayan kavramların yazılması yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (3.2): İki ölçütün her biri iki puandır (2+2).

• Ayetten hareketle kıyametin ne zaman kopacağını yalnızca Allah’ın (cc) bildiği, Hz. Peygamber de dâhil hiç kimsenin bu vakti bilmediği belirtilmişse (2 puan).
• İnanan biri için önemli olanın kıyametin vaktini bilmek değil, kıyametin ardından başlayacak sonsuz hayata iman ve salih amellerle hazırlıklı olmak olduğu açıklanmışsa (2 puan).

Örnek doğru cevap (3.2): Kıyametin ne zaman kopacağını yalnızca Allah (cc) bilir; Hz. Peygamber de bu konuda bilgisi olmadığını söylemiştir. İnanan bir kişi için önemli olan kıyametin ne zaman kopacağını bilmek değil, bu büyük olayın ardından başlayacak sonsuz hayata güzel davranışlarla hazırlıklı olmaktır.

Yanlış cevap (3.2): Kıyametin vaktinin hesaplanabileceğinin ya da bazı kişilerin bu vakti bildiğinin ileri sürülmesi, kıyamet için belirli bir tarih verilmesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (3.3): Üç ölçütün her biri bir puandır (1+1+1).

• Ölümün dünya hayatının sona ermesi olduğu belirtilmişse (1 puan).
• Ölümle birlikte dünya ile ahiret arasındaki âlem olan kabir hayatının (berzah) başladığı belirtilmişse (1 puan).
• Ölümün bir yok oluş değil, yeni ve sonsuz bir hayatın başlangıcı olduğu açıklanmışsa (1 puan).

Örnek doğru cevap (3.3): Ölüm, insanın dünya hayatının sona ermesidir. İnsan öldüğünde kabir hayatı, yani dünya ile ahiret arasındaki berzah âlemi başlar. Bu nedenle ölüm bir yok oluş değil, yeni ve sonsuz bir hayatın başlangıcıdır.

Yanlış cevap (3.3): Ölümün her şeyin sonu, tamamen yok oluş olarak açıklanması ya da ahiret hayatının yalnızca kıyametle başladığının ileri sürülmesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (4.1): İki ölçüt sırasıyla iki ve üç puandır (2+3).

• Ayette insanın sağında ve solunda bulunan meleklerin (Kiramen Kâtibin) her sözünü ve davranışını kaydettiğinin bildirildiği belirtilmişse (2 puan).
• Kimse görmese bile yaptıklarının kaydedildiğini bilmenin Kerem’i gizlemekten ve haksızlıktan uzak tutup doğru davranmaya yönelttiği açıklanmışsa (3 puan).

Örnek doğru cevap (4.1): Ayete göre insanın sağında ve solunda bulunan melekler onun her sözünü ve davranışını kaydeder. Kerem, kütüphanede kimse görmese bile yaptığının kaydedildiğini hatırladı. Bu bilinç, onu durumu gizlemekten vazgeçirip doğruyu söylemeye yöneltti.

Yanlış cevap (4.1): Kerem’in yalnızca ceza alma ya da yakalanma korkusuyla davrandığının söylenmesi, ayetle ilişki kurulmadan yalnızca olayın tekrar anlatılması ya da meleklerin yalnızca kötülükleri kaydettiğinin ileri sürülmesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (4.2): İki ölçüt sırasıyla üç ve iki puandır (3+2).

• Ahirete inanan insanın yaptığı her şeyin karşılığını göreceğini bildiği, bunun ona sorumluluk ve hesap verme bilinci kazandırdığı açıklanmışsa (3 puan).
• Ayette iyiliğe on kat karşılık verileceği, kötülüğe ise yalnızca misliyle karşılık verileceği belirtilerek Kerem’in doğruyu söyleyip zararı karşılamayı teklif etmesinin iyiliğe yönelmek olduğu açıklanmışsa (2 puan).

Örnek doğru cevap (4.2): Ahirete inanan insan, yaptığı her şeyin karşılığını göreceğini bilir. Bu inanç, Kerem’e davranışlarının sorumluluğunu taşıma ve hesap verme bilinci kazandırmıştır. Ayete göre Allah (cc) iyiliğe on kat karşılık verir, kötülüğü ise yalnızca misliyle cezalandırır. Kerem de durumu gizlemek yerine doğruyu söyleyip zararı karşılamayı teklif ederek iyiliği seçmiştir.

Yanlış cevap (4.2): Ahiret inancının insana hiçbir sorumluluk yüklemediğinin, dünyada yapılanların ahirette karşılık bulmayacağının ya da iyilik ile kötülüğün karşılığının eşit olduğunun ileri sürülmesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (4.3): Üç ölçüt sırasıyla bir, bir ve dört puandır (1+1+4).

• Birinci değer (ör. doğruluk, dürüstlük) yazılmışsa (1 puan).
• İkinci değer (ör. sorumluluk, emanete özen, başkalarının hakkına saygı, adalet) yazılmışsa (1 puan).
• Katkı: Davranışlarının melekler tarafından kaydedildiğini bilen insanın yalandan ve haksızlıktan uzak durduğu; yaptıklarının hesabını vereceğini bilen insanın sorumluluklarının bilincinde olduğu ve bu değerleri hayatına yansıtmaya çalıştığı açıklanmışsa (4 puan). Yalnızca melek inancının ya da yalnızca ahiret inancının katkısı açıklanmışsa iki puan verilir.

Örnek doğru cevap (4.3): Kerem’in davranışında doğruluk ve sorumluluk değerleri öne çıkar. Davranışlarının melekler tarafından kaydedildiğini bilen insan yalandan ve haksızlıktan uzak durur, doğru sözlü olur. Ahirette yaptıklarının hesabını vereceğini bilen insan da sorumluluklarının bilincinde olur, başkasına ait bir eşyaya verdiği zararı karşılamaya çalışır.

Yanlış cevap (4.3): Kerem’in davranışıyla ilgisi olmayan değerlerin yazılması (ör. cesaretle hız yapmak, yarışmayı kazanmak) ya da değerlerin melek ve ahiret inancıyla hiç ilişkilendirilmemesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (4.4): İki ölçütün her biri iki puandır (2+2).

• Kerem’in yaşadığından farklı, gerçekçi bir durum örneği verilmişse (2 puan).
• Bu durumda melek ya da ahiret inancının davranışa nasıl yön verdiği açıklanmışsa (2 puan).

Örnek durumlar: Kimse görmese de sınavda kopya çekmemek; fazla verilen para üstünü geri vermek; arkadaşı hakkında asılsız söz yaymamak; kimse izlemese de ödevini kendisi yapmak; çevreyi kirletmemek.

Örnek doğru cevap (4.4): Markette kasiyer para üstünü fazla verse, kimse fark etmese bile parayı geri veririm. Çünkü yaptıklarımın melekler tarafından kaydedildiğini ve ahirette her davranışımın hesabını vereceğimi bilirim.

Yanlış cevap (4.4): Kerem’in yaşadığı olayın aynen tekrar edilmesi, inançla ilişkisi kurulmayan bir durum yazılması ya da ahlaka aykırı bir davranışın örnek verilmesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (5.1): Her kart üç puandır (3+3+3). Her kart için ilgili öğüdün belirlenmesi bir puan, uygun olup olmadığının belirtilmesi bir puan, gerekçe bir puandır.

• A kartı: “Komşusunu rahatsız etmesin.” öğüdüyle ilgilidir; bu öğüde uygun değildir; çünkü gece yüksek sesle müzik dinlemek komşuların dinlenmesini engeller (3 puan).
• B kartı: “Misafirine ikram etsin.” öğüdüyle ilgilidir; bu öğüde uygundur; çünkü yeni komşuyu çay ve kekle karşılamak ikram etmek ve komşuluğu güçlendirmektir (3 puan). “Komşusunu rahatsız etmesin.” öğüdüyle ilişkilendirilip komşuya iyi davranmak olarak açıklanması da kabul edilir.
• C kartı: “Ya hayır söylesin ya da sussun.” öğüdüyle ilgilidir; bu öğüde uygundur; çünkü Defne kırıcı söz söylemek yerine iyi bir söz söylemeyi seçmiştir (3 puan).

Örnek doğru cevap (5.1): A kartındaki durum, “komşusunu rahatsız etmesin” öğüdüne uygun değildir; çünkü gece yüksek sesle müzik dinlemek komşuları rahatsız eder. B kartındaki durum, “misafirine ikram etsin” öğüdüne uygundur; çünkü Defne’nin annesi yeni komşusunu çay ve kekle ağırlamıştır. C kartındaki durum, “ya hayır söylesin ya da sussun” öğüdüne uygundur; çünkü Defne kırıcı bir söz yazmamış, arkadaşına destek olan güzel bir söz söylemiştir.

Yanlış cevap (5.1): A kartındaki durumun hadise uygun olduğunun, C kartında Defne’nin alaya katılması gerektiğinin söylenmesi ya da durumların hadisteki öğütlerle hiç ilişkilendirilmemesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (5.2): İki ölçütün her biri üç puandır (3+3).

• Allah’a (cc) ve ahiret gününe imanın insanın davranışlarına yansıması gerektiği; inancın yalnızca kalpte kalan bir kabul olmadığı, güzel ahlakla görünür hâle geldiği açıklanmışsa (3 puan).
• Ahirete inanan insanın yaptıklarının hesabını vereceğini bildiği için komşuluk, misafirlik ve söz söyleme gibi konularda başkalarının hakkını gözettiği ve sorumlu davrandığı sonucuna ulaşılmışsa (3 puan).

Örnek doğru cevap (5.2): Hadiste bu davranışların imanla birlikte anılması, inancın davranışlara yansıması gerektiğini gösterir. Allah’a ve ahirete inanan kişi, yaptıklarının hesabını vereceğini bilir. Bu yüzden komşusunu rahatsız etmez, misafirine ikram eder ve sözlerine dikkat eder. Yani iman, güzel ahlakla görünür hâle gelir.

Yanlış cevap (5.2): İnancın davranışlarla ilgisi olmadığının, komşuluk ve misafirlik gibi konuların yalnızca bir görgü kuralı olup dinle bağlantısı bulunmadığının ileri sürülmesi ya da yalnızca hadisin tekrar yazılması yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (6.1): İki ölçütün her biri iki puandır (2+2).

• Ahirette herkese dünyada kazandığının (yaptıklarının) karşılığının eksiksiz verileceği belirtilmişse (2 puan).
• Allah’ın (cc) kimseye zerre kadar zulmetmeyeceği, çok küçük bir iyiliğin bile karşılığını kat kat vereceği belirtilmişse (2 puan).

Örnek doğru cevap (6.1): Ahirette herkes dünyada yaptıklarının karşılığını eksiksiz görecektir. Allah (cc) kimseye zerre kadar haksızlık etmez. En küçük iyiliğin bile sevabını kat kat artırır.

Yanlış cevap (6.1): Ahirette bazı insanlara haksızlık yapılabileceğinin, küçük iyiliklerin karşılıksız kalacağının ya da adaletin yalnızca dünyada gerçekleşeceğinin ileri sürülmesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (6.2): Üç ölçütün her biri iki puandır (2+2+2).

• Ahiret inancının Elif’e emeğinin Allah (cc) katında boşa gitmeyeceği düşüncesiyle umut ve huzur verdiği açıklanmışsa (2 puan).
• Bu inancın Elif’in öfkeyle karşılık vermek, kin tutmak ya da intikam almaya çalışmak yerine sabırlı ve adil davranmasını sağladığı açıklanmışsa (2 puan).
• Ahiret inancının haksızlık karşısında susmayı gerektirmediği; Elif’in hakkını öğretmeniyle konuşmak gibi uygun ve adil yollarla araması gerektiği belirtilmişse (2 puan).

Örnek doğru cevap (6.2): Ahirete inanan Elif, emeğinin Allah (cc) katında boşa gitmeyeceğini bilir; bu düşünce onu umutsuzluktan kurtarır ve ona huzur verir. Mert’e öfkelenip kin tutmak yerine sabırlı ve adil davranır. Bununla birlikte haksızlığa sessiz kalmaz; babaannesinin önerdiği gibi öğretmeniyle sakin bir şekilde konuşarak hakkını uygun yollarla arar.

Yanlış cevap (6.2): Ahiret inancı nedeniyle Elif’in hiçbir şey yapmadan haksızlığı kabullenmesi gerektiğinin, Mert’ten intikam almasının doğru olacağının ya da çalışmaktan vazgeçmesi gerektiğinin ileri sürülmesi yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap (6.3): İki ölçüt sırasıyla iki ve üç puandır (2+3).

• Değerlendirme: Mert’in başkalarının emeğini sahiplendiği, doğru olmayan bir davranışla haksızlık yaptığı; ahirete inanan insanın her davranışının hesabını vereceğini bildiği için böyle davranmaması gerektiği açıklanmışsa (2 puan).
• Doğru davranış: Ahirete inanan birinin grup çalışmasında görev alacağı, sunumda emeği geçenleri belirteceği, hatası olduğunda gerçeği söyleyip arkadaşlarından özür dileyeceği gibi uygun davranışlardan en az ikisi yazılmışsa (3 puan). Tek uygun davranış yazılmışsa iki puan verilir.

Örnek doğru cevap (6.3): Mert, arkadaşlarının emeğini kendi emeğiymiş gibi göstererek haksızlık yapmıştır. Ahirete inanan biri yaptıklarının hesabını vereceğini bildiği için başkasının emeğini sahiplenmez. Mert’in yerinde olsaydı grup çalışmasında görev alır, sunumda emeği geçen arkadaşlarını belirtir ve hatasını fark ettiğinde öğretmenine gerçeği söyleyip arkadaşlarından özür dilerdi.

Yanlış cevap (6.3): Mert’in davranışının akıllıca ya da kabul edilebilir olduğunun söylenmesi, değerlendirme yapılmadan yalnızca olayın tekrar anlatılması ya da ahiret inancıyla ilişki kurulmaması yanlış kabul edilir. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.