Doğru cevap:

• 1.1 (8 puan): Her grup için doğru yazılan bir rol 2 puandır (4 × 2 = 8 puan). Aile: abla, çocuk (kız evlat); okul ve sınıf: öğrenci, sınıf başkanı, sınıf arkadaşı; satranç takımı: oyuncu (sporcu, takım arkadaşı); akrabalar: torun. Rolün yazıldığı grup yanlışsa (ör. aile için "öğrenci") o gruba puan verilmez.
• 1.2 (4 puan): Doğuştan ya da akrabalık bağıyla kazanılan rol: abla, çocuk (kız evlat) veya torun (2 puan). Sonradan kazanılan rol: öğrenci, sınıf başkanı veya satranç takımı oyuncusu (2 puan).
• 1.3 (3 puan): Sınıf başkanlığının her hafta başka bir öğrenciye geçtiği için kısa sürede değişen (sona eren) bir rol olduğunu belirtme (1 puan). Abla rolünün akrabalık bağına dayandığı için hayat boyu süreceğini belirtme (1 puan). Abla rolü sürse de Defne büyüdükçe ve kardeşi büyüdükçe bu roldeki sorumluluklarının değişebileceğini belirtme (1 puan).

Örnek doğru cevap:

1.1. Ailede ablalık yapar. Okulda öğrencidir ve bu hafta sınıf başkanıdır. Satranç takımında oyuncudur. Akrabaları arasında anneannesinin torunudur.

1.2. Ablalık, akrabalık bağıyla kazandığı bir roldür. Satranç takımındaki oyunculuk ise kendi isteğiyle takıma katılarak sonradan kazandığı bir roldür.

1.3. Sınıf başkanlığı bir hafta sonra başka bir arkadaşına geçeceği için kısa sürede değişir. Abla rolü ise kardeşi olduğu sürece, yani hayat boyu devam eder. Ancak Defne büyüdükçe ablalık sorumlulukları değişebilir; örneğin bugün kahvaltıda yardım ederken ileride kardeşine ders çalıştırabilir.

Yanlış cevap: Rol yerine grup adı yazmak (ör. "aile", "takım"); metinde geçmeyen roller yazmak (ör. "kaleci", "öğretmen"); öğrenciliği doğuştan kazanılan rol, ablalığı sonradan kendi isteğiyle seçilen rol olarak göstermek; "İki rol de hiç değişmez." ya da "İki rol de her hafta değişir." demek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 2.1 (4 puan): Kerem'in yaşına ve hedefine uygun olarak tahmin edilen her grup ve rol 2 puandır (2 × 2 = 4 puan); grup doğru, rol eksikse 1 puan verilir. Örnekler: üniversite (öğrenci, mühendislik öğrencisi); bir şirketin yazılım ekibi ya da mühendisler grubu (bilgisayar mühendisi, çalışan, ekip üyesi); kendi ailesi (eş, baba); bir spor kulübü ya da arkadaş grubu (oyuncu, üye); bir sivil toplum kuruluşu (gönüllü).
• 2.2 (6 puan): Sürecek rol: oğul (çocuk) ya da ağabey (1 puan); gerekçe: bu rollerin akrabalık bağına dayandığı, doğuştan ya da aile içinde kazanıldığı ve hayat boyu sürdüğü (2 puan). Değişecek rol: öğrenci, robotik kulübü kaptanı ya da kaleci (1 puan); gerekçe: Kerem büyüdükçe okulu bitireceği, meslek sahibi olacağı ya da ilgi alanları ve imkânları değişeceği için bu rollerin sona ereceği veya yerini başka rollere bırakacağı (2 puan).

Örnek doğru cevap:

2.1. Kerem 15 yıl sonra bir teknoloji şirketinin yazılım ekibinde bilgisayar mühendisi olarak çalışabilir. Ayrıca mahallesindeki bir spor kulübünde futbol oynayan bir üye olabilir.

2.2. Ağabeylik rolü 40 yıl sonra da sürer; çünkü kız kardeşiyle aralarındaki akrabalık bağı hayat boyu devam eder. Öğrencilik rolü ise değişir; çünkü Kerem okulunu bitirip meslek sahibi olacak ve çalışan rolünü üstlenecektir.

Yanlış cevap: Kerem'in 26 yaşı için uygun olmayan gruplar ve roller yazmak (ör. "ilkokul öğrencisi", "dede"); grup ile rolü karıştırmak (ör. rol olarak "şirket" yazmak); ağabeylik rolünün 40 yıl sonra sona ereceğini ya da öğrenciliğin hayat boyu aynen süreceğini söylemek puan almaz. Gerekçe yazılmadan verilen doğru rol yalnızca 1 puan alır. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 3.1 (5 puan): Her doğru eşleştirme 1 puandır: 1. köşe dil (atasözleri), 2. köşe din (Yunus Emre'nin İslam'ın sevgi ve hoşgörü anlayışını yansıtan sözü), 3. köşe tarih (Millî Mücadele ve İstiklal Yolu), 4. köşe sanat (geleneksel Türk sanatlarından ebru), 5. köşe gelenek-görenek (imece).
• 3.2 (10 puan): Seçilen her köşe 5 puandır. Kültürel ögenin insanları nasıl bir araya getirdiğini ya da hangi ortak duyguyu güçlendirdiğini doğru açıklama (3 puan), açıklamayı karttaki ya da günlük hayattan bir örnekle destekleme (2 puan). Kabul edilen açıklamalar: Dil: ortak dil insanların anlaşmasını sağlar; atasözleri ortak değerleri ve deneyimleri kuşaktan kuşağa aktararak birlik duygusunu güçlendirir ("Birlikten kuvvet doğar."). Din: İslam'ın sevgi, hoşgörü ve kardeşlik anlayışı insanların birbirini olduğu gibi kabul etmesini ve barış içinde yaşamasını sağlar. Tarih: Millî Mücadele'de kadın, yaşlı, çocuk demeden herkesin vatan için birlikte çalışması ortak bir tarih bilinci oluşturur; bu olayları hatırlamak bugün de vatanseverlik ve birlik duygusunu güçlendirir. Sanat: ebru gibi sanatlar farklı yaşlardan ve farklı yerlerden insanları bir araya getirir, dostluk bağlarının kurulmasını ve iletişimi kolaylaştırır. Gelenek-görenek: imece gibi gelenekler yardımlaşma ve dayanışmayı yaşatır, insanların birbirine güvenini artırır.
• 3.3 (5 puan): Sloganda kültürel bağlardan ya da millî değerlerden en az birinin yer alması (2 puan), bunun birlik ve beraberliğe etkisinin ifade edilmesi (2 puan), sloganın kısa, anlaşılır ve özgün olması (1 puan). Yalnızca "Kültürümüzü koruyalım." gibi birlik vurgusu taşımayan sloganlar 2 puan alır.

Örnek doğru cevap:

3.1. 1. köşe: dil, 2. köşe: din, 3. köşe: tarih, 4. köşe: sanat, 5. köşe: gelenek-görenek.

3.2. İmece köşesi (gelenek-görenek): İmece geleneğinde komşular bir ailenin işini karşılık beklemeden birlikte yapar. Bu gelenek yardımlaşma ve dayanışmayı yaşatır; insanlar zor zamanlarda yalnız olmadıklarını bilir ve birbirlerine daha çok güvenir. Ebru atölyesi (sanat): Ebru yapmak için farklı yaşlardan ve farklı şehirlerden insanlar aynı masada buluşmuştur. Ortak bir sanatla uğraşmak bu insanlar arasında dostluk kurar ve birbirlerini daha iyi tanımalarını sağlar.

3.3. "Dilimiz, tarihimiz, geleneklerimiz bir; biz kültürümüzle biriz!"

Yanlış cevap: Bir ögeyi iki köşede kullanmak ya da köşeleri ögelerle yanlış eşleştirmek (ör. ebru atölyesine "tarih", atasözü panosuna "din" yazmak); toplumsal birliğe etkiyi açıklamadan yalnızca kartı tekrar yazmak; birlik ve beraberlikle ilgisi olmayan slogan yazmak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 4.1 (3 puan): Diyagramdaki A, B ve C bölümlerinden farklı, soruna yol açabilecek bir neden yazma (2 puan) ve bu nedene uygun bir başlık verme (1 puan). Örnekler: "Denetim: Dereye çöp atanlar denetlenmiyor."; "Bilgi eksikliği: Mahalleli çöplerin dereye ve canlılara verdiği zararı bilmiyor."; "Atık toplama: Çöpler düzenli toplanmıyor."; "İnşaat atıkları: Yapı atıkları dere kenarına bırakılıyor."
• 4.2 (6 puan): Değerlendirilen her öneri 3 puandır: uygulanabilirlik yönünden gerekçeli değerlendirme (1 puan), kalıcılık yönünden gerekçeli değerlendirme (2 puan). Kabul edilen değerlendirmeler: Para cezası: kurallar ve denetim gerektirdiği için uygulanması zordur; caydırıcıdır ama insanların çevre bilincini tek başına geliştirmez. Çöp kutusu: kolay ve hızlı uygulanır; kutular düzenli boşaltılmazsa ve insanlar alışkanlıklarını değiştirmezse sorun yeniden ortaya çıkar. Temizlik ve afiş: gönüllülerle kolayca uygulanabilir; temizlik geçici bir çözümdür ama bilgilendirme insanların davranışını değiştirerek sorunu uzun süre önleyebilir.
• 4.3 (6 puan): En az iki farklı görüşü birleştiren bir öneri (2 puan); önerinin uygulanabilir ve kalıcı olması (2 puan); öneriyi gerekçeleriyle savunma, ör. önerinin farklı tarafların kaygılarını karşıladığını ve herkese yarar sağlayacağını belirtme (2 puan). Konuşma metninin bir hitapla başlaması beklenir ancak puanlamada içerik esas alınır.

Örnek doğru cevap:

4.1. Bilgi eksikliği: Mahalleliler çöplerin dereye ve dere canlılarına verdiği zararı bilmiyor.

4.2. Çöp kutusu konulması kolayca uygulanabilir, belediye kutuları kısa sürede yerleştirebilir. Ancak kutular düzenli boşaltılmaz ve insanlar çöplerini kutuya atmazsa sorun yeniden başlar, yani tek başına kalıcı değildir. Dere temizliği ve afiş önerisi de gönüllülerle kolayca uygulanabilir. Temizlik çöpleri o an için yok eder; afişler ise insanları bilinçlendirdiği için sorunun uzun süre önlenmesine yardımcı olur.

4.3. Sayın Muhtarım, değerli komşularımız; derenin temiz kalması hepimizin sorumluluğudur. Önerimiz şudur: Belediye dere boyunca çöp kutularını artırsın ve kutuları düzenli boşaltsın. Biz öğrenciler de ayda bir dere temizliği yapalım ve afişlerle komşularımızı bilgilendirelim. Uyarılara rağmen çöp atanlara ise muhtarımızın dediği gibi ceza verilsin. Bu öneri üç görüşü birleştirdiği için herkesin katkısını alır. Çöp kutuları atık bırakmayı kolaylaştırır, bilgilendirme alışkanlıkları değiştirir, ceza ise kurala uymayanları caydırır. Böylece deremiz kalıcı olarak temiz kalır.

Yanlış cevap: D bölümüne A, B ya da C bölümündeki nedeni tekrar yazmak ya da sorunla ilgisiz bir neden yazmak (ör. "Okul tatilinin uzun olması"); önerileri gerekçe göstermeden "iyi" ya da "kötü" diye nitelemek puan almaz. 4.3'te yalnızca tek bir görüşü savunup diğerlerini dikkate almayan cevaplar en fazla 2 puan alır. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 5.1 (4 puan): Ekvator'a göre Kuzey Yarım Küre'de (2 puan), başlangıç meridyenine göre Doğu Yarım Küre'de (2 puan).
• 5.2 (4 puan): 36° ve 42° kuzey paralelleri arasında (2 puan), 26° ve 45° doğu meridyenleri arasında (2 puan). Paralel ve meridyen dereceleri doğru yazılıp "kuzey" ya da "doğu" ifadesi eksik bırakılırsa ilgili bölümden 1 puan verilir.
• 5.3 (6 puan): Paralel farkının bulunması: 42 − 36 = 6 (2 puan). Uzaklığın hesaplanması: 6 × 111 = 666 km (yaklaşık) (4 puan). İşlem doğru kurulup çarpma hatası yapılırsa bu bölümden 2 puan verilir.
• 5.4 (6 puan): Meridyen farkının bulunması: 45 − 26 = 19 (1 puan). Saat farkının hesaplanması: 19 × 4 = 76 dakika (1 saat 16 dakika) (3 puan). Güneş'in Dilucu'da daha önce doğduğunu (1 puan) ve gerekçesini yazma: Dilucu'nun daha doğuda yer alması; Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki yerler Güneş'i daha önce görür (1 puan).

Örnek doğru cevap:

5.1. Türkiye, Ekvator'un kuzeyinde olduğu için Kuzey Yarım Küre'de; başlangıç meridyeninin doğusunda olduğu için Doğu Yarım Küre'de yer alır.

5.2. Türkiye, 36° ve 42° kuzey paralelleri ile 26° ve 45° doğu meridyenleri arasında yer alır.

5.3. Paralel farkı 42 − 36 = 6'dır. Uzaklık 6 × 111 = 666 km'dir. İnceburun ile Topraktutan arasındaki kuş uçuşu uzaklık yaklaşık 666 km'dir.

5.4. Meridyen farkı 45 − 26 = 19'dur. Yerel saat farkı 19 × 4 = 76 dakikadır. Güneş önce Dilucu'da doğar; çünkü Dilucu daha doğudadır ve Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki yerler Güneş'i daha önce görür.

Yanlış cevap: "Güney Yarım Küre", "Batı Yarım Küre" yazmak; paralel ve meridyenleri karıştırmak (ör. "26° ve 45° kuzey paralelleri"); uzaklık için 42 × 111 ya da 36 × 111 gibi işlemler yapmak; saat farkını 19 dakika ya da 76 saat olarak bulmak; Güneş'in önce Gökçeada'da doğduğunu söylemek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 6.1 (7 puan): Her doğru kıta adı 1 puandır: 1 Kuzey Amerika, 2 Güney Amerika, 3 Afrika, 4 Avrupa, 5 Asya, 6 Okyanusya, 7 Antarktika. 1 ve 2 numaralı kıtalar için yalnızca "Amerika" yazılırsa bu iki kıtanın toplamından 1 puan verilir. 6 numara için "Avustralya" yazılması da kabul edilir.
• 6.2 (4 puan): En büyük okyanus: A, Büyük Okyanus (Pasifik Okyanusu) (2 puan). En küçük okyanus: E, Kuzey Okyanusu (Arktik Okyanusu) (2 puan). Harf doğru, ad yanlışsa ya da ad doğru, harf yanlışsa ilgili bölümden 1 puan verilir.
• 6.3 (4 puan): Afrika'nın Atlas Okyanusu'nun doğusunda (1 puan), Hint Okyanusu'nun batısında (1 puan), Avrupa'nın güneyinde (2 puan) yer aldığını yazma. Okyanuslardan biri için "Güney Okyanus'un kuzeyinde", kıta için Avrupa yerine "Asya'nın batısında (güneybatısında)" yazılması da kabul edilir.
• 6.4 (5 puan): Ülkemizin Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı yerde bulunduğunu belirtme (3 puan; iki kıta doğru yazılırsa 2 puan). Bu konumun bir üstünlüğünü yazma (2 puan): önemli ticaret yollarının kesiştiği bir yerde olması, kıtalar arasında köprü görevi görmesi, enerji kaynaklarının Avrupa'ya taşınmasında bağlantı noktası olması, farklı kültürlerle etkileşim içinde olması.

Örnek doğru cevap:

6.1. 1 Kuzey Amerika, 2 Güney Amerika, 3 Afrika, 4 Avrupa, 5 Asya, 6 Okyanusya, 7 Antarktika.

6.2. En büyük okyanus A ile gösterilen Büyük Okyanus'tur. En küçük okyanus E ile gösterilen Kuzey Okyanusu'dur.

6.3. Afrika; Atlas Okyanusu'nun doğusunda, Hint Okyanusu'nun batısında ve Avrupa'nın güneyinde yer alır.

6.4. Ülkemiz Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı yerde bulunur. Bu sayede önemli ticaret yollarının kesiştiği bir konumdadır ve kıtalar arasında köprü görevi görür.

Yanlış cevap: Kıta adı yerine ülke adı yazmak (ör. 5 numara için "Çin", 1 numara için "ABD") puan almaz. En büyük okyanus olarak Atlas Okyanusu'nu, en küçük okyanus olarak Hint Okyanusu'nu ya da Güney Okyanus'u yazmak; Afrika'yı "Hint Okyanusu'nun doğusunda" göstermek; ülkemizin yalnızca tek bir kıtada bulunduğunu söylemek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.