Doğru cevap:

• 1.1 (8 puan): Her grup için doğru yazılan bir rol 2 puandır (4 × 2 = 8 puan). Aile: abla, çocuk (kız evlat); okul ve sınıf: öğrenci, sınıf başkanı, sınıf arkadaşı; satranç takımı: oyuncu (sporcu, takım arkadaşı); akrabalar: torun. Rolün yazıldığı grup yanlışsa (ör. aile için "öğrenci") o gruba puan verilmez.
• 1.2 (4 puan): Doğuştan ya da akrabalık bağıyla kazanılan rol: abla, çocuk (kız evlat) veya torun (2 puan). Sonradan kazanılan rol: öğrenci, sınıf başkanı veya satranç takımı oyuncusu (2 puan).
• 1.3 (3 puan): Sınıf başkanlığının her hafta başka bir öğrenciye geçtiği için kısa sürede değişen (sona eren) bir rol olduğunu belirtme (1 puan). Abla rolünün akrabalık bağına dayandığı için hayat boyu süreceğini belirtme (1 puan). Abla rolü sürse de Defne büyüdükçe ve kardeşi büyüdükçe bu roldeki sorumluluklarının değişebileceğini belirtme (1 puan).

Örnek doğru cevap:

1.1. Ailede ablalık yapar. Okulda öğrencidir ve bu hafta sınıf başkanıdır. Satranç takımında oyuncudur. Akrabaları arasında anneannesinin torunudur.

1.2. Ablalık, akrabalık bağıyla kazandığı bir roldür. Satranç takımındaki oyunculuk ise kendi isteğiyle takıma katılarak sonradan kazandığı bir roldür.

1.3. Sınıf başkanlığı bir hafta sonra başka bir arkadaşına geçeceği için kısa sürede değişir. Abla rolü ise kardeşi olduğu sürece, yani hayat boyu devam eder. Ancak Defne büyüdükçe ablalık sorumlulukları değişebilir; örneğin bugün kahvaltıda yardım ederken ileride kardeşine ders çalıştırabilir.

Yanlış cevap: Rol yerine grup adı yazmak (ör. "aile", "takım"); metinde geçmeyen roller yazmak (ör. "kaleci", "öğretmen"); öğrenciliği doğuştan kazanılan rol, ablalığı sonradan kendi isteğiyle seçilen rol olarak göstermek; "İki rol de hiç değişmez." ya da "İki rol de her hafta değişir." demek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 2.1 (4 puan): Artık içinde yer almadığı grup: okul (öğrenciliği bitmiştir) ya da hastane çalışanları / sağlık meslek grubu (2014'te emekli olmuştur) (2 puan). Doğuştan kazanıp sürdürdüğü rol: kız evlat (çocuk) ya da kardeş (ailenin ikinci çocuğu olduğu için) (2 puan). "Anne", "eş", "babaanne" gibi sonradan kazanılan ama bugün de süren roller için bu bölümden 1 puan verilir.
• 2.2 (6 puan): Tablodaki her doğru hücre 1 puandır. Öğrenci: grup okul (sınıf); hak eğitim almak, okulun imkânlarından (kütüphane, ders araçları) yararlanmak; sorumluluk derslere düzenli katılmak, ödevlerini yapmak, okul kurallarına uymak. Hemşire: grup hastane çalışanları (sağlık meslek grubu); hak emeğinin karşılığında ücret (maaş) almak, izin kullanmak; sorumluluk hastaların bakımını özenle yapmak, nöbetlerine zamanında gelmek, hasta bilgilerini gizli tutmak.
• 2.3 (5 puan): Tarih şeridinden örnekle açıklanan her etken 2 puandır (2 × 2 = 4 puan). Kabul edilen etkenler: yaşın ilerlemesi (zamanın geçmesi), eğitim alma (1969 ilkokula başlama), meslek edinme ve meslekte yükselme (1984 hemşire, 2005 başhemşire), evlenme (1987), çocuk ve torun sahibi olma (1989, 2015), emeklilik (2014), kendi isteğiyle gönüllü olma (2019). Örnek verilmeden yalnızca etkenin adı yazılırsa her etken için 1 puan verilir. Sonuç: dâhil olunan grupların ve rollerin zaman içinde değiştiği; bazı rollerin sona erip yeni rollerin eklendiği, akrabalık rollerinin ise hayat boyu sürdüğü yargısı (1 puan).

Örnek doğru cevap:

2.1. Nermin Hanım 2014'te emekli olduğu için artık hastane çalışanları grubunda yer almamaktadır. Ailenin ikinci çocuğu olarak doğduğu için kardeş rolünü hayatı boyunca sürdürmektedir.

2.2.

2.3. Meslek edinmek etkili olmuştur: Nermin Hanım 1984'te hemşire olunca meslek grubuna katılmıştır. Evlenmek ve çocuk sahibi olmak da etkili olmuştur: 1987'de evlenince eş, 1989'da oğlu doğunca anne rolünü üstlenmiştir. Buna göre insanların dâhil olduğu gruplar ve bu gruplardaki rolleri zaman içinde değişir; bazı roller sona ererken yeni roller eklenir.

Yanlış cevap: Bugün de içinde bulunduğu aile ya da dernek grubunu "artık yer almadığı grup" olarak yazmak; hak ile sorumluluğu karıştırmak (ör. öğrencinin hakkı olarak "ödev yapmak" yazmak); rollerin değişmesine tarih şeridiyle ilgisiz etkenler (ör. "hava durumu") yazmak; "Roller hiç değişmez." sonucuna varmak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 3.1 (5 puan): Her doğru eşleştirme 1 puandır: 1. köşe dil (atasözleri), 2. köşe din (Yunus Emre'nin İslam'ın sevgi ve hoşgörü anlayışını yansıtan sözü), 3. köşe tarih (Millî Mücadele ve İstiklal Yolu), 4. köşe sanat (geleneksel Türk sanatlarından ebru), 5. köşe gelenek-görenek (imece).
• 3.2 (10 puan): Seçilen her köşe 5 puandır. Kültürel ögenin insanları nasıl bir araya getirdiğini ya da hangi ortak duyguyu güçlendirdiğini doğru açıklama (3 puan), açıklamayı karttaki ya da günlük hayattan bir örnekle destekleme (2 puan). Kabul edilen açıklamalar: Dil: ortak dil insanların anlaşmasını sağlar; atasözleri ortak değerleri ve deneyimleri kuşaktan kuşağa aktararak birlik duygusunu güçlendirir ("Birlikten kuvvet doğar."). Din: İslam'ın sevgi, hoşgörü ve kardeşlik anlayışı insanların birbirini olduğu gibi kabul etmesini ve barış içinde yaşamasını sağlar. Tarih: Millî Mücadele'de kadın, yaşlı, çocuk demeden herkesin vatan için birlikte çalışması ortak bir tarih bilinci oluşturur; bu olayları hatırlamak bugün de vatanseverlik ve birlik duygusunu güçlendirir. Sanat: ebru gibi sanatlar farklı yaşlardan ve farklı yerlerden insanları bir araya getirir, dostluk bağlarının kurulmasını ve iletişimi kolaylaştırır. Gelenek-görenek: imece gibi gelenekler yardımlaşma ve dayanışmayı yaşatır, insanların birbirine güvenini artırır.
• 3.3 (5 puan): Sloganda kültürel bağlardan ya da millî değerlerden en az birinin yer alması (2 puan), bunun birlik ve beraberliğe etkisinin ifade edilmesi (2 puan), sloganın kısa, anlaşılır ve özgün olması (1 puan). Yalnızca "Kültürümüzü koruyalım." gibi birlik vurgusu taşımayan sloganlar 2 puan alır.

Örnek doğru cevap:

3.1. 1. köşe: dil, 2. köşe: din, 3. köşe: tarih, 4. köşe: sanat, 5. köşe: gelenek-görenek.

3.2. İmece köşesi (gelenek-görenek): İmece geleneğinde komşular bir ailenin işini karşılık beklemeden birlikte yapar. Bu gelenek yardımlaşma ve dayanışmayı yaşatır; insanlar zor zamanlarda yalnız olmadıklarını bilir ve birbirlerine daha çok güvenir. Ebru atölyesi (sanat): Ebru yapmak için farklı yaşlardan ve farklı şehirlerden insanlar aynı masada buluşmuştur. Ortak bir sanatla uğraşmak bu insanlar arasında dostluk kurar ve birbirlerini daha iyi tanımalarını sağlar.

3.3. "Dilimiz, tarihimiz, geleneklerimiz bir; biz kültürümüzle biriz!"

Yanlış cevap: Bir ögeyi iki köşede kullanmak ya da köşeleri ögelerle yanlış eşleştirmek (ör. ebru atölyesine "tarih", atasözü panosuna "din" yazmak); toplumsal birliğe etkiyi açıklamadan yalnızca kartı tekrar yazmak; birlik ve beraberlikle ilgisi olmayan slogan yazmak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 4.1 (3 puan): Sorunun adı: ekmek (gıda) israfı (1 puan). Toplam: 84 + 76 + 92 + 70 + 88 = 410 dilim (2 puan; işlem doğru, toplama hatalıysa 1 puan).
• 4.2 (3 puan): 1. grubun sorunun nedenini ekmeğin sunuluş biçimine (dilimlerin kalınlığına), 2. grubun ise öğrencilerin davranışına ve israf konusundaki bilinç eksikliğine bağladığını belirtme. Fark tam ve doğru yazılırsa 3 puan, yalnızca bir grubun görüşü doğru açıklanırsa 1 puan verilir.
• 4.3 (4 puan): Seçilen önerinin güçlü yönü (2 puan) ve zayıf yönü (2 puan). İnce dilimleme için güçlü yön: kolay ve hemen uygulanabilir olması, öğrencilerin yiyebileceği kadar ekmek almasını sağlaması; zayıf yön: öğrencilerin israf alışkanlığını değiştirmemesi, ince dilimleri de fazla alıp atabilmeleri. Afiş için güçlü yön: öğrencilerin bilincini artırması, kalıcı davranış değişikliği sağlayabilmesi; zayıf yön: tek başına yeterli olmayabilmesi, zamanla dikkat çekmemesi, sonucunun hemen görülmemesi.
• 4.4 (5 puan): Önerinin iki grubun görüşünü birlikte dikkate alması (2 puan), uygulanabilir ve sürdürülebilir olması (1 puan), öneriyi destekleyen mantıklı bir gerekçe yazılması (2 puan). Örnek öneriler: ekmeklerin ince dilimlenip öğrencilerin istediği kadar dilim alması ve yemekhaneye haftalık israf sayısını gösteren bir pano asılması; "Tabağına yiyeceğin kadar al." kampanyası düzenlenip sınıflar arasında en az israf yapan sınıfın duyurulması; artan ekmeklerin değerlendirilmesi için okul aile birliğiyle iş birliği yapılması.

Örnek doğru cevap:

4.1. Yemekhanede ekmek israfı sorunu vardır. Bir haftada 84 + 76 + 92 + 70 + 88 = 410 dilim ekmek çöpe atılmıştır.

4.2. 1. grup sorunun nedenini ekmeklerin kalın dilimlenmesine bağlamaktadır. 2. grup ise sorunun nedenini öğrencilerin ihtiyacından fazla ekmek alması ve israfın zararlarını düşünmemesi olarak görmektedir.

4.3. Ekmeklerin ince dilimlenmesi hemen uygulanabilir ve öğrencilerin yiyebileceği kadar ekmek almasını kolaylaştırır. Ancak öğrenciler israfın zararını öğrenmezse ince dilimlerden de fazla alıp çöpe atabilir.

4.4. Ekmekler ince dilimlenmeli ve öğrenciler ihtiyacı kadar dilim almalıdır. Yemekhanenin girişine her gün çöpe atılan ekmek sayısını gösteren bir israf panosu asılmalıdır. Bu öneri, iki grubun görüşünü birleştirir: Hem ekmeğin sunuluş biçimi düzelir hem de öğrenciler her gün sonuçları gördükleri için israf konusunda bilinçlenir. Uygulaması kolay ve masrafsız olduğu için yıl boyunca sürdürülebilir.

Yanlış cevap: Toplamı grafikteki değerleri toplamadan yazmak ya da tek bir günün değerini toplam olarak vermek; iki grubun görüşünü aynı kabul etmek; güçlü ve zayıf yön yerine yalnızca öneriyi tekrar etmek; "Yemekhanede ekmek verilmesin." gibi öğrencilerin beslenme hakkını göz ardı eden, uygulanabilir olmayan öneriler yazmak puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 5.1 (4 puan): Benzer yön: iki kişi de sorunun araçların sabah aynı saatte okul kapısının önünde toplanmasından kaynaklandığını düşünmektedir (2 puan). "İkisi de öğrencileri araçla okul kapısına bırakmak zorundadır." gibi iki kişinin ortak durumunu doğru belirten yakın cevaplar da kabul edilir. Farklı yön: Ayşe Hanım sorunu kendi zaman sıkıntısı ve çocuğunu kapıya bırakma ihtiyacı açısından görürken Murat Bey araç yoğunluğu nedeniyle öğrencileri güvenle indirebileceği bir alanın olmaması açısından görmektedir (2 puan).
• 5.2 (6 puan): Her öneri 3 puandır: uygulanabilir ve sorunu azaltan bir öneri (2 puan), önerinin hangi kişilerin görüşünü dikkate aldığının belirtilmesi (1 puan). Örnek öneriler: belediyeden okul önüne yaya geçidi, hız kesici ve uyarı levhası yapılmasının istenmesi (Can, Murat Bey); okul kapısının biraz ilerisine velilerin kısa süre durup çocuklarını bırakacağı bir "bırak ve git" alanı ayrılması (Ayşe Hanım, Hasan Bey, Murat Bey); servis araçları ile veli araçlarının farklı saatlerde gelmesi ya da sınıfların okula giriş saatlerinin birkaç dakika arayla düzenlenmesi (Murat Bey, Ayşe Hanım); nöbetçi öğretmenler ve okul trafik ekibinin sabahları geçişlere yardım etmesi (Can).
• 5.3 (5 puan): Hasan Bey'in kaygısını anlayıp kabul etme (1 puan); öneride bu kaygıyı gideren bir düzenleme yapma, ör. araçların dükkânın önünde değil başka bir yerde durmasını sağlama, durma süresini sınırlama (2 puan); önerinin herkese, Hasan Bey'e de yarar sağlayacağını gerekçelendirerek savunma, ör. trafik açılınca müşterilerin dükkâna daha kolay ulaşması, çocukların güvenliğinin herkesin ortak sorumluluğu olması (2 puan).

Örnek doğru cevap:

5.1. Ayşe Hanım da Murat Bey de sorunun, araçların sabah aynı anda okul kapısının önüne gelmesinden kaynaklandığını düşünmektedir. Ancak Ayşe Hanım sorunu işe geç kalmamak için çocuğunu kapının önünde bırakma zorunluluğu olarak görürken Murat Bey kalabalık yüzünden öğrencileri güvenle indiremediğini düşünmektedir.

5.2. Birinci öneri: Belediyeden okulun önüne yaya geçidi ve hız kesici yapılmasını isteyen bir dilekçe verilmelidir. Bu öneride Can'ın ve Murat Bey'in görüşlerini dikkate aldım. İkinci öneri: Okul kapısının 50 metre ilerisine velilerin çocuklarını hızlıca bırakıp ayrılacağı bir durma alanı ayrılmalı, servisler ise kapının önündeki ayrı bölümü kullanmalıdır. Bu öneride Ayşe Hanım'ın, Murat Bey'in ve Hasan Bey'in görüşlerini dikkate aldım.

5.3. Hasan Bey'in kaygısı haklıdır; çünkü dükkânının önü kapanırsa müşteri kaybeder. Bu nedenle durma alanını bakkalın önüne değil, sokağın diğer tarafına ayırırız ve araçların burada yalnızca bir dakika durmasına izin veririz. Böylece trafik açılır, müşteriler dükkâna rahatça gelebilir. Ayrıca öğrencilerin güvenliği mahallede yaşayan herkesin ortak sorumluluğudur; bu düzenleme hem çocukları hem de Hasan Bey'in işini korur.

Yanlış cevap: İki kişinin görüşünü aynı ya da tamamen ilgisiz göstermek; "Veliler çocuklarını okula getirmesin." gibi uygulanamaz ya da tek bir tarafı yok sayan öneriler yazmak; Hasan Bey'in kaygısını dikkate almadan yalnızca "Bu öneri doğrudur." demek puan almaz. Kimin görüşünü dikkate aldığı belirtilmeyen öneriler en fazla 2 puan alır. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

• 6.1 (4 puan): Ekvator'a göre Kuzey Yarım Küre'de (2 puan), başlangıç meridyenine göre Doğu Yarım Küre'de (2 puan).
• 6.2 (4 puan): 36° ve 42° kuzey paralelleri arasında (2 puan), 26° ve 45° doğu meridyenleri arasında (2 puan). Paralel ve meridyen dereceleri doğru yazılıp "kuzey" ya da "doğu" ifadesi eksik bırakılırsa ilgili bölümden 1 puan verilir.
• 6.3 (6 puan): Paralel farkının bulunması: 42 − 36 = 6 (2 puan). Uzaklığın hesaplanması: 6 × 111 = 666 km (yaklaşık) (4 puan). İşlem doğru kurulup çarpma hatası yapılırsa bu bölümden 2 puan verilir.
• 6.4 (6 puan): Meridyen farkının bulunması: 45 − 26 = 19 (1 puan). Saat farkının hesaplanması: 19 × 4 = 76 dakika (1 saat 16 dakika) (3 puan). Güneş'in Dilucu'da daha önce doğduğunu (1 puan) ve gerekçesini yazma: Dilucu'nun daha doğuda yer alması; Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki yerler Güneş'i daha önce görür (1 puan).

Örnek doğru cevap:

6.1. Türkiye, Ekvator'un kuzeyinde olduğu için Kuzey Yarım Küre'de; başlangıç meridyeninin doğusunda olduğu için Doğu Yarım Küre'de yer alır.

6.2. Türkiye, 36° ve 42° kuzey paralelleri ile 26° ve 45° doğu meridyenleri arasında yer alır.

6.3. Paralel farkı 42 − 36 = 6'dır. Uzaklık 6 × 111 = 666 km'dir. İnceburun ile Topraktutan arasındaki kuş uçuşu uzaklık yaklaşık 666 km'dir.

6.4. Meridyen farkı 45 − 26 = 19'dur. Yerel saat farkı 19 × 4 = 76 dakikadır. Güneş önce Dilucu'da doğar; çünkü Dilucu daha doğudadır ve Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki yerler Güneş'i daha önce görür.

Yanlış cevap: "Güney Yarım Küre", "Batı Yarım Küre" yazmak; paralel ve meridyenleri karıştırmak (ör. "26° ve 45° kuzey paralelleri"); uzaklık için 42 × 111 ya da 36 × 111 gibi işlemler yapmak; saat farkını 19 dakika ya da 76 saat olarak bulmak; Güneş'in önce Gökçeada'da doğduğunu söylemek puan almaz. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.