Doğru cevap:

1.1. (6 puan) Doğru gruba yerleştirilen her pano 1 puandır (6×1 = 6 puan).

• Doğayı insanın yararlanacağı ve egemen olacağı bir araç olarak görenler: B (Aristoteles), D (Francis Bacon), E (René Descartes)
• İnsanı doğanın parçası ya da doğaya karşı sorumlu bir varlık olarak görenler: A (Stoacılar), C (İslam düşüncesi), F (Arne Naess)

Kısmi cevap: Yanlış gruba yerleştirilen ya da hiçbir gruba yerleştirilmeyen her pano için 1 puan eksik verilir.

1.2. (4 puan)

• Modern dönemde doğanın matematik ve fizik yasalarıyla açıklanan bir makine olarak görülmeye başlandığını, bilginin doğaya egemen olmanın aracı sayıldığını ve insanın merkeze alındığını belirtme (2 puan)
• Bu insan merkezli ve mekanik anlayışın doğayı insan için sınırsızca yararlanılabilecek bir kaynak hâline getirdiğini, Sanayi Devrimi ile yaygınlaşarak doğanın tahribatına ve günümüz çevre sorunlarının artmasına zemin hazırladığını açıklama (2 puan)

Kısmi cevap: Değişim doğru belirtilip çevre sorunlarıyla ilişkisi kurulmamışsa yalnızca ilk ölçütün puanı verilir.

Örnek doğru cevap:

1.1. Doğayı bir araç olarak görenler: B, D ve E. İnsanı doğanın parçası ya da doğaya karşı sorumlu görenler: A, C ve F.

1.2. Bacon ve Descartes ile birlikte doğa, matematik ve fizik yasalarıyla açıklanabilen bir makine gibi görülmeye başlanmış, bilgi de doğaya egemen olmanın aracı sayılmıştır. Merkezine insanı alan bu mekanik anlayış, doğayı insanın sınırsızca yararlanabileceği bir kaynak hâline getirmiştir. Sanayi Devrimi ile yaygınlaşan bu yaklaşım, doğanın sömürülmesine ve günümüz çevre sorunlarının artmasına zemin hazırlamıştır.

Yanlış cevap: Aristoteles'in doğayı koruyan, Naess'in doğaya egemen olmayı savunan düşünürler olarak gruplandırılması; 1.2'de modern doğa anlayışının çevre sorunlarını azalttığının ya da bu anlayışla çevre sorunları arasında hiçbir ilişki bulunmadığının yazılması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

2.1. (4 puan) Doğru yazılan her alan 1 puandır (4×1 = 4 puan).

• I: Varlık felsefesi (ontoloji)
• II: Bilgi felsefesi (epistemoloji)
• III: Sanat felsefesi (estetik)
• IV: Ahlak felsefesi (etik)

Not: IV numaralı soru için "değer felsefesi (aksiyoloji)" yazan öğrenciye de puan verilir.

2.2. (6 puan)

• Bilim ve teknolojinin ışık kirliliğini ölçebileceğini, nedenlerini açıklayabileceğini ve aydınlatmanın nasıl azaltılacağına dair teknik çözümler üretebileceğini; ancak ne yapılması gerektiğine ilişkin değer sorularını tek başına cevaplayamayacağını belirtme (2 puan)
• Sorunun insanın doğadaki konumu, doğanın değeri, bilginin güvenilirliği, güzellik ve canlılara karşı ahlaki sorumluluk gibi felsefi soruları ortaya çıkardığını öğrencilerin sorularından en az biriyle örnekleyerek açıklama (2 puan)
• Çevre sorunlarının ontolojik, epistemolojik, estetik ve etik açıdan sorgulama ihtiyacı doğurduğunu; çözüm için insan-doğa ilişkisinin değer temelinde yeniden düşünülmesi gerektiğini belirtme (2 puan)

Kısmi cevap: Değinilmeyen her ölçüt için ölçütün puanı kadar eksik puan verilir. Sorulardan örnek verilmeden yapılan genel açıklamaya ikinci ölçütten 1 puan verilir.

Örnek doğru cevap:

2.1. I. soru varlık felsefesine (ontoloji), II. soru bilgi felsefesine (epistemoloji), III. soru sanat felsefesine (estetik), IV. soru ahlak felsefesine (etik) aittir.

2.2. Bilim, ışık kirliliğinin ne kadar olduğunu ölçebilir; mühendislik de lambaların yönünü ve gücünü değiştirerek kirliliği azaltabilir. Ancak gece karanlığının korunması gereken bir değer olup olmadığı ya da kendi rahatımız için kuşlara zarar vermenin doğru olup olmadığı gibi sorular ölçümle cevaplanamaz. Öğrencilerin soruları göstermektedir ki bu sorun, insanın doğanın parçası mı yoksa efendisi mi olduğu, doğal güzelliğin nerede bulunduğu ve canlılara karşı ahlaki sorumluluğumuzun olup olmadığı gibi felsefi soruları beraberinde getirir. Çevre sorunları bu nedenle varlık, bilgi, güzellik ve ahlak açısından sorgulamayı gerektirir; kalıcı bir çözüm için insan-doğa ilişkisinin değer temelinde yeniden düşünülmesi gerekir.

Yanlış cevap: Soruların felsefe alanlarının birbirine karıştırılması (örneğin III numaralı sorunun bilgi felsefesine, II numaralı sorunun ahlak felsefesine yazılması); 2.2'de "Işık kirliliği teknik bir sorundur, felsefeyi ilgilendirmez." ya da "Felsefe hangi lambanın kullanılacağını belirler." gibi açıklamalar. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

3.1. (16 puan) Her kişi için yaklaşımın doğru belirlenmesi 2 puan, yaklaşımı gösteren ifadenin metinden gösterilip gerekçelendirilmesi 2 puandır (4×2 + 4×2 = 16 puan).

Not: Orhan Bey için "derin ekoloji" yazan öğrenciye, gerekçesini canlı ve cansız varlıkları birlikte kapsayan bütüncül bakışa dayandırıyorsa tam puan verilir.

Kısmi cevap: Yanlış belirlenen her yaklaşım için 2 puan, yazılmayan ya da yaklaşımla uyuşmayan her ifade ve gerekçe için 2 puan eksik verilir. Yalnızca ifade aktarılıp gerekçe yazılmamışsa o satırın ifade ve gerekçe puanından 1 puan verilir. Yaklaşım belirlenmeden yazılan gerekçeye tek başına puan verilmez.

3.2. (4 puan)

• Görüş ayrılığının, doğanın araçsal bir değere mi yoksa içsel bir değere mi sahip olduğu tartışmasını yansıttığını belirtme (2 puan)
• Bu tartışmayı iki kişinin görüşüyle ilişkilendirerek açıklama: Kerem Bey'e göre derenin değeri insana sağladığı faydadır (araçsal değer); Selin Hanım'a göre balıklar insana yararlarından bağımsız olarak kendi başlarına değerlidir (içsel değer). (2 puan)

Kısmi cevap: Tartışmayı yalnızca "merkeze insanın mı yoksa doğanın mı alınacağı" biçiminde açıklayıp iki görüşle doğru ilişkilendiren öğrenciye 2 puan verilir.

Örnek doğru cevap:

3.1.

3.2. Bu görüş ayrılığı, doğanın araçsal bir değere mi yoksa içsel bir değere mi sahip olduğu tartışmasını yansıtır. Kerem Bey, derenin değerini insana sağlayacağı elektrik ve iş imkânına bağlar; ona göre doğa, insan için bir araç olduğu ölçüde değerlidir. Selin Hanım ise balıkların insana hiçbir yararı olmasa bile kendi başlarına değerli olduğunu, yani içsel bir değere sahip olduğunu savunur.

Yanlış cevap: Yaklaşımların birbirine karıştırılması (örneğin Kerem Bey'in canlı merkezci, Fatma Hanım'ın insan merkezci olarak yazılması), metinde olmayan ifadelerin gerekçe gösterilmesi, 3.2'de tartışmanın "elektrik mi gerekli, balık mı?" gibi felsefi problemi yansıtmayan bir biçimde açıklanması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap: Bu soru öğrencinin kendi görüşünü gerekçelendirmesini ölçer. İşletmecinin görüşüne katılan ya da katılmayan öğrenci, aşağıdaki ölçütleri karşıladığı ölçüde puan alır.

4.1. (6 puan)

• Görüşe katılıp katılmadığını açıkça belirtme (2 puan; kararsız ya da belirsiz bir tutum için 1 puan)
• Tutumunu destekleyen, konuyla ilgili ve birbirinden farklı iki gerekçe yazma (2×2 = 4 puan). Gerekçe; canlıların yaşam hakkı, doğanın içsel ya da araçsal değeri, insanın temel ihtiyaçları, sürdürülebilirlik, gelecek kuşaklar gibi kavramlara ya da metindeki bilgilere dayanıyorsa 2 puan; konuyla ilgili ama yüzeysel ya da tutumu yalnızca tekrar eden bir gerekçe ise 1 puan verilir.

4.2. (4 puan)

• İki tarafın ihtiyacını birlikte gözeten, uygulanabilir bir öneri geliştirme (2 puan; yalnızca bir tarafı gözeten öneri için 1 puan). Örneğin etkinliklerin gündüz saatlerine alınması, yuvalama döneminde kumsala bakan ışıkların kısılması ya da denize dönük olmayacak biçimde düzenlenmesi, uzman gözetiminde kaplumbağa gözlem etkinlikleriyle doğa turizminin geliştirilmesi.
• Önerinin dayandığı çevre etiği anlayışını belirtip öneriyle ilişkilendirme (2 puan). Örneğin sürdürülebilirlik (insanın ihtiyaçlarını karşılarken doğal dengeyi koruma), canlı merkezci yaklaşım (kaplumbağaların yaşam hakkını gözetme) ya da fütüristik yaklaşım (kumsalı gelecek kuşaklara bırakma). Anlayış yalnızca adıyla yazılıp öneriyle ilişkilendirilmemişse 1 puan verilir.

Örnek doğru cevap:

4.1. İşletmecinin görüşüne katılmıyorum. Birincisi, kaplumbağalar insana sağladıkları yarardan bağımsız olarak yaşam hakkına sahip canlılardır; insanın geçimi önemli olsa da bir türün yuva yaptığı alanı tehlikeye atmayı haklı çıkarmaz. İkincisi, kumsaldaki ışıklı etkinlikler yavruların denize ulaşmasını engelleyerek türün geleceğini tehdit eder. Doğal değerini yitiren bir kumsal uzun vadede turistler için de çekiciliğini kaybeder; bu yüzden işletmecinin savunduğu geçim kaynağı da sürdürülebilir olmaz.

4.2. Etkinlikler gündüz saatlerine alınabilir, otelin kumsala bakan ışıkları yuvalama döneminde kısılabilir. İlçe, uzman gözetiminde düzenlenen kaplumbağa gözlem etkinlikleri ve gönüllülük programlarıyla kaplumbağaları turizmin engeli değil, çekiciliği hâline getirebilir. Bu öneri, insanın ihtiyaçlarını karşılarken doğal dengeyi korumayı amaçlayan sürdürülebilirlik anlayışına dayanır.

Not: İşletmecinin görüşüne katılan bir öğrenci de örneğin insanın temel ihtiyaçlarının ve ilçe halkının geçiminin öncelikli olduğunu, işsizliğin de insan hayatını tehdit eden bir sorun olduğunu insan merkezci yaklaşımla gerekçelendirirse 4.1'den tam puan alır.

Yanlış cevap: Tutum belirtilmeden kaplumbağalar hakkında bilgi verilmesi; "Bence haklı, çünkü haklı." gibi gerekçesiz cevaplar; 4.2'de soruyla ilgisi olmayan, uygulanamayacak ya da hiçbir çevre etiği anlayışıyla ilişkilendirilmeyen öneriler (örneğin "Herkes ne isterse yapsın."). "Turizm tamamen yasaklansın." gibi yalnızca bir tarafı gözeten öneriler 4.2'nin ilk ölçütünden en fazla 1 puan alır. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap: Bu soru öğrencinin kendi görüşünü gerekçelendirmesini ölçer. Katılımcının görüşüne katılan ya da katılmayan öğrenci, aşağıdaki ölçütleri karşıladığı ölçüde puan alır.

5.1. (6 puan)

• Görüşe katılıp katılmadığını ve gelecek kuşaklara karşı sorumluluk konusundaki tutumunu açıkça belirtme (2 puan; belirsiz tutum için 1 puan)
• Tutumunu destekleyen, konuyla ilgili ve birbirinden farklı iki gerekçe yazma (2×2 = 4 puan). Gerekçe; nesiller arası eşitlik, sürdürülebilirlik, ahlaki sorumluluk, hak gibi kavramlara ya da kaynakların sınırlılığı, kararların gelecekteki etkileri gibi olgulara dayanıyorsa 2 puan; konuyla ilgili ama yüzeysel ya da tutumu tekrar eden bir gerekçe ise 1 puan verilir.

5.2. (4 puan)

• Öğrencinin kendi oluşturduğu ve 5.1'deki görüşüyle uyumlu bir benzetme ya da metafor yazması (2 puan; yaygın bir sözün aynen aktarılması ya da görüşle uyumu zayıf bir benzetme için 1 puan)
• Benzetmedeki öğelerin görüşteki hangi düşünceye karşılık geldiğini açıklaması (2 puan; açıklama yüzeysel ise 1 puan)

Örnek doğru cevap:

5.1. Katılımcının görüşüne katılmıyorum; bugün yaşayan insanların gelecek kuşaklara karşı sorumluluğu vardır. Birincisi, su gibi doğal kaynakları hiçbir kuşak tek başına üretmemiştir; bu kaynaklar bize önceki kuşaklardan kaldığı gibi sonrakilere de kalmalıdır. Bu nedenle nesiller arası eşitlik gereği bugünkü kuşağın onları tüketip bitirme hakkı yoktur. İkincisi, henüz doğmamış insanlar bugünkü kararlarımızdan doğrudan etkilenecek ama bu kararlara itiraz edemeyecektir. Kendini savunamayacak olanlara zarar vermemek ahlaki bir sorumluluktur.

5.2. "Doğa, kütüphaneden ödünç alınmış bir kitap gibidir." Kitabı okuyup ondan yararlanabiliriz ama sayfalarını yırtmadan, bir sonraki okura ulaşacak biçimde geri vermemiz gerekir. Kitap doğal kaynakları, sonraki okur gelecek kuşakları temsil eder. Bu benzetme, doğal kaynakları kullanma hakkımız olduğunu ama onları gelecek kuşaklara kullanılabilir biçimde bırakma sorumluluğu taşıdığımızı ifade eder.

Not: Katılımcının görüşüne katılan bir öğrenci de örneğin hakların ancak var olan bireylere ait olabileceğini, bugünün insanının ihtiyaçlarının belirsiz bir geleceğe feda edilemeyeceğini gerekçe gösterip görüşünü tutarlı bir benzetmeyle (ör. "Her kuşak kendi yolunu kendisi açan bir yolcudur.") açıklarsa tam puan alır.

Yanlış cevap: Tutum belirtilmeden barajlar ya da kuraklık hakkında bilgi verilmesi; gerekçe yerine tutumun tekrar edilmesi; 5.2'de benzetme ya da metafor oluşturulmaması veya benzetmenin 5.1'deki görüşle çelişmesi (örneğin gelecek kuşaklara sorumluluğu savunduktan sonra "Doğa, bitene kadar yenecek bir pastadır." benzetmesinin kullanılması). Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

6.1. (4 puan)

• Tartışmayla ilgili bir felsefi problemin belirlenmesi (2 puan). Örneğin: israfın yalnızca ekonomik mi yoksa ahlaki bir sorun mu olduğu; insanın satın aldığı doğal kaynaklar üzerinde sınırsız bir kullanım hakkı olup olmadığı; insanın doğal kaynakları tüketmesinin ölçüsünün ne olduğu; bireysel özgürlüğün doğaya ve başkalarına karşı sorumlulukla sınırlanıp sınırlanmayacağı.
• Problemin felsefi bir soru biçiminde yazılması (2 puan): Soru; değer, hak, özgürlük ya da sorumluluk gibi kavramlara yönelmeli, gözlem veya ölçümle kesin olarak cevaplanamamalı ve farklı gerekçeli cevaplara açık olmalıdır.

Kısmi cevap: Ölçümle cevaplanabilen bir soru (örneğin "Kantinde günde kaç ekmek çöpe atılıyor?") yazan öğrenci yalnızca problemi belirleme ölçütünden, problem tartışmayla ilgiliyse 1 puan alır.

6.2. (16 puan) Bu madde öğrencinin kendi görüşünü gerekçelendirmesini ölçer. Arda'nın ya da Zehra'nın görüşüne yakın bir tez savunulması ya da iki görüşü birleştiren özgün bir tez geliştirilmesi puanı etkilemez; puan aşağıdaki ölçütlere göre verilir.

Örnek doğru cevap:

6.1. İsraf, yalnızca kişinin kendi bütçesini ilgilendiren ekonomik bir sorun mudur yoksa ahlaki bir sorun mudur?

6.2. Bence israf yalnızca ekonomik değil, ahlaki bir sorundur. Bir yiyeceğin parasını ödemek, onun üretiminde kullanılan toprağın, suyun ve enerjinin bütün değerini ödemek anlamına gelmez; çünkü bu kaynaklar sınırlıdır ve yalnızca bize değil, bugün yaşayan diğer insanlara ve gelecek kuşaklara da aittir. Nesiller arası eşitlik, doğal kaynakların kuşaklar boyunca adil paylaşılmasını gerektirir; gereksiz yere çöpe atılan her yiyecek başkalarının bu kaynaklardan yararlanma imkânını azaltır. Ayrıca sürdürülebilirlik açısından bakıldığında, kaynakların doğanın kendini yenileyebileceğinden daha hızlı tüketilmesi uzun vadede herkesin yaşamını tehdit eder. Arda, parasını ödeyen kişinin yiyeceğini istediği gibi kullanmakta özgür olduğunu söylemektedir. Ancak özgürlük, başkalarının haklarına ve ortak kaynaklara zarar vermeme sorumluluğuyla birlikte düşünülmelidir; bir kişinin özgürlüğü, herkese ait sınırlı kaynakların boşa harcanmasını haklı çıkarmaz. Sonuç olarak israf, insanın doğaya ve diğer insanlara karşı taşıdığı ahlaki sorumluluğu çiğnediği için ahlaki bir sorundur.

Not: Arda'nın görüşüne yakın bir tez savunan öğrenci de (örneğin israfın bireysel bir tercih olduğunu, ahlakın yalnızca başkasına doğrudan zarar veren eylemlerle ilgilendiğini insan merkezci yaklaşım ve araçsal değer kavramlarıyla gerekçelendirip Zehra'nın "başkalarının hakkı" gerekçesine cevap veren) ölçütleri karşılıyorsa tam puan alır.

Yanlış cevap: 6.1'de felsefi problem yerine bilgi sorusu yazılması; 6.2'de tez belirtilmeden israfa ilişkin bilgilerin sıralanması, kavramların yanlış anlamda kullanılması (örneğin "sürdürülebilirlik" kavramının "pahalılık" anlamında kullanılması), karşıt görüşe hiç değinilmemesi ya da paragrafta hem "İsraf ahlaki bir sorundur." hem de "İsrafın ahlakla hiçbir ilgisi yoktur." gibi çelişkili yargılara yer verilmesi. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

7.1. (6 puan) Her durum için problemin doğru belirlenmesi 1 puan, gerekçenin durumla ilişkilendirilerek yazılması 1 puandır (3×1 + 3×1 = 6 puan).

• 1. Durum: Yabancılaşma. Gerekçe: Kaan, kendiliğini sanal dünyadaki karakterinde aramakta, bulunduğu ortamla ve kendi varlığıyla bağını koparmaktadır; insan kendi özünden uzaklaşarak kendine yabancılaşmıştır.
• 2. Durum: Ontolojik anlam kaybı. Gerekçe: Marcel'in belirttiği gibi insan, verimliliği nesnel olarak hesaplanabilen bir makine modeli gibi görülmektedir; insanın bütüncül varlığı göz ardı edildiği için varlığının anlamı ve değeri zedelenmektedir.
• 3. Durum: Çerçeveleme (Heidegger). Gerekçe: Doğa nesneleştirilerek ölçülebilir öğelere (kereste, enerji) dönüştürülmekte ve yalnızca bir amaç doğrultusunda kullanılacak bir kaynak olarak görülmektedir; bu da varlığın anlamının unutulmasına yol açar.

Not: 2. durum için "yabancılaşma" yazıp bunu insanın makine olarak görülmesi ve insanın insan olarak değerini yitirip kendine yabancılaşmasıyla gerekçelendiren öğrenciye tam puan verilir. 3. durum için "varlığın unutulması", "ontolojik anlam kaybı" ya da "doğaya yabancılaşma" yazıp doğanın nesneleştirilmesiyle gerekçelendiren öğrenciye problem için 1 puan verilir.

Kısmi cevap: Yanlış belirlenen her problem için 1 puan, yazılmayan ya da durumla ilişkilendirilmeyen her gerekçe için 1 puan eksik verilir. Problem belirlenmeden yazılan gerekçeye tek başına puan verilmez.

7.2. (4 puan)

• Marcel'e göre teknolojinin araç olmaktan çıkıp amaca dönüşmesinin insanı özgürleştirmekten çok tutsak edeceğini, insanın teknoloji üzerindeki hâkimiyetini yitireceğini açıklama (2 puan)
• Bu açıklamayı durumlardan biriyle ilişkilendirme (2 puan). Örneğin 1. durumda oyunun bir eğlence aracı olmaktan çıkıp Kaan'ın hayatının amacı hâline gelmesi ve Kaan'ın oyunun tutsağı olması; 2. durumda ölçüm teknolojisinin insana hizmet etmek yerine insanı kendi verimlilik hedefine göre biçimlendirmesi.

Örnek doğru cevap:

7.1.

7.2. Marcel'e göre teknoloji insanın yaşamına hizmet eden bir araç olmalıdır. Teknoloji amaca dönüştüğünde insan onu yönetemez hâle gelir; teknoloji insanı özgürleştirmek yerine tutsak eder. 1. durumda oyun, Kaan için bir dinlenme aracı olmaktan çıkıp hayatının merkezine yerleşmiştir. Kaan artık oyunu yönetmemekte, oyun Kaan'ın zamanını ve kimliğini yönetmektedir.

Yanlış cevap: Ontolojik problemler yerine aksiyolojik problemlerin yazılması (örneğin 2. durum için yalnızca "güvenlik sorunu" yazılması), durumlarla ilgisi olmayan gerekçeler, 7.2'de Marcel'in teknolojiyi tümüyle reddettiğinin ya da teknolojinin amaç olmasını olumlu bulduğunun yazılması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

8.1. (8 puan) Her konuşmacı için tutumun doğru belirlenmesi 1 puan, gerekçenin konuşmacının sözleriyle ilişkilendirilerek yazılması 1 puandır (4×1 + 4×1 = 8 puan).

• Dede: Teknofobi. Gerekçe: Teknolojiden korkmakta ve geri çekilmektedir; teknolojiyi insan özgürlüğünü kısıtlayan bir olgu olarak görüp hayatından tümüyle çıkarmak istemektedir.
• Zeynep: Teknofili. Gerekçe: Teknolojiye aşırı düşkünlük ve bağlılık göstermekte, her yeni cihazdan hoşnut olmakta, onlarsız yapamamaktadır.
• Anne: Uygun teknoloji. Gerekçe: Teknolojinin getirilerine teslim olmadan önce amaçlar ve değerler üzerine düşünülmesini, teknolojinin bu amaç ve değerlere göre seçilmesini istemektedir.
• Amca: Teknolojik anarşi. Gerekçe: Güç elde etmek, zengin olmak ve doğayı kontrol altına almak için teknolojik gelişimi koşulsuz desteklemektedir.

Kısmi cevap: Yanlış belirlenen her tutum için 1 puan, yazılmayan ya da konuşmacının sözleriyle ilişkilendirilmeyen her gerekçe için 1 puan eksik verilir. Tutum belirlenmeden yazılan gerekçeye tek başına puan verilmez.

8.2. (2 puan) Teknofilide teknolojiyle bilinçsizce kurulan özdeşimin, insanın teknoloji tarafından kuşatılmasına ve teknolojinin insan üzerindeki kontrolüne yol açtığını açıklama (1 puan); bunu Zeynep'in cihazlar olmadan bir gün bile geçirememesi, telefonunun elinden düşmemesi gibi ifadeleriyle ilişkilendirme (1 puan).

Örnek doğru cevap:

8.1. Dede teknofobi tutumundadır; teknolojiden korkar, onun özgürlüğü kısıtladığını düşünür ve teknolojiyi hayatından çıkarmak ister. Zeynep teknofili tutumundadır; teknolojiye aşırı düşkündür, her yeni cihazı hemen almak ister ve onlarsız yapamaz. Anne uygun teknoloji tutumunu benimser; cihazı almadan önce hangi amaçla kullanılacağını ve değerlerine uygun olup olmadığını sorgular. Amca teknolojik anarşi tutumundadır; teknolojiyi güç kazanmanın, zenginleşmenin ve doğayı kontrol altına almanın aracı olarak görür.

8.2. Zeynep cihazları bilinçsizce hayatının merkezine koymaktadır. Akıllı saati ve telefonu olmadan bir gün bile geçiremediğini söylemesi, artık cihazları onun değil, cihazların onun günlük yaşamını yönettiğini gösterir. Teknolojiyle bilinçsizce kurulan bu özdeşim, insanın teknoloji tarafından kuşatılmasına yol açar.

Yanlış cevap: Tutumların birbirine karıştırılması (örneğin annenin teknofobi, amcanın uygun teknoloji tutumunda olduğunun yazılması), gerekçe olarak konuşmacının sözleriyle ilgisi olmayan genel cümlelerin yazılması, 8.2'de Zeynep'in teknolojiyi bilinçli kullandığının ya da tutumunun hiçbir sorun doğurmayacağının yazılması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.